İslam fıkıh geleneğinde en az İmam Şâfiî'den (ö. 204/820) beri farzlar (dinen yerine getirilmesi zorunlu yükümlülükler) farz-ı ayn – farz-ı kifâye diye ikiye ayrılmış, her bir Müslüman bireyin şahsına yüklenen sorumluluklara farz-ı ayn, toplumun geneline yüklenen sorumluluklara da farz-ı kifâye denilmiştir (mesela bkz. Serahsî, Mebsût [nşr. Meyyis]
01.07.2026
52
Din ve Değişim", 2021'de Doğan Kitap'tan çıkan kitabımın adı. O kitabın "Sunuş" yazısında da belirtiğim gibi Müslüman dünya ve daha sonraları Osmanlı, ilk yüzyıllarında parlak bir tarih yaşadı; fakat Batı'da aşağı yukarı 16. yüzyıldan itibaren başlayan, eleştirel düşünce ve bilimsel bilginin adım adım geliştiği büyük değişim ve dönüşümü zamanında v
24.06.2026
98
Kur'ân-ı Kerîm'de, A'râf (7) suresinin 199. ayetinde "Affedici ol, iyiliği (urf) emret, kaba ve küstah davrananlara (câhilîn) aldırma" buyurulur. İnceleyebildiğim tefsirlerde bu ayetin yorumu yapılırken ayetin orijinal metnindeki urf kelimesi, "maʿrûf" diye açıklanmış, maʿrûf'un da bu bağlamda insan ilişkilerine barış getiren bütün yapıcı davranışl
17.06.2026
64
Asırlar var ki Müslümanların muhtelif alanlarda (ekonomide, hukukta, adalette, insan haklarında, ahlâklı siyasette...) geri kalmışlığı, sadece dünyalarını değil, dinlerini huzurlu yaşamalarını da engelliyor. Mâverdî'nin bin yıl önce dediği gibi, toplum huzurlu olmayınca bireyler de huzurlu olamıyor; bireyler huzurlu olmayınca toplum da huzurlu olam
10.06.2026
61
Medreselerin kurulduğu bin seneyi aşkın zamandan itibaren, medreselerin kapatıldığı 20. yüzyılın ilk çeyreğine kadar din eğitiminde merkezî disiplin hep fıkıh olmuştur; halen de öyledir. Tek değişen şey, Batı etkisiyle fıkıh adının İslâm hukuku olmasıdır. Fıkıh usulünde içtihat, re'y gibi akla alan açan yöntem ve ilkeler düşünülmüşse de uygulamada
03.06.2026
85
Bugün Kurban Bayramının birinci günü. Bütün okurlarımın bayramını tebrik ediyorum. Başta Gazzeliler ve genel olarak Filistinliler olmak üzere, muhtelif Müslüman toplumlarının ağır sıkıntılar yaşadığı bir dönemden geçmekteyiz. Yüce Rabbimizden bu mübarek günleri âlem-i İslâmın kutuluşuna vesile kılmasını niyaz ediyorum. ***Kur'an'ın bildirdiğine gör
27.05.2026
85
Kur'ân-ı Kerîm, Câhiliye devrinin burnu büyük seçkinleri örneğiyle dünyanın her yerinde her zaman bulunabilecek despotik kesimleri müstekbir, mütekebbir, cebbâr, muhtâl gibi hepsi de kibir ve şiddet duygusuyla ilişkili sıfatlarla niteler. Câhiliye insanlarının gözünde, yerleşik telakkinin 'onur' (mecd, şeref, ırz) dediği bireysel ve kabilevi presti
20.05.2026
76
Bazı katı gelenekçiler, matbaa gibi konularda tarihimize eleştirel bakanları "Batı'daki koroya katılmak" diye yaftalıyorlar. Fakat bu tavır hem bilimsel açıdan hem de ahlâken çok yanlıştır. Üstelik, ilginçtir ki, bunlardan bazıları kendi görüşlerini destekler mahiyette buldukları Batılı uzmanların yazılarını kullanıyorlar. Bunu yapmakla başka bir "
13.05.2026
60
Hz. Peygamber'in tasavvurunda hac, ibadet olmasının yanında, Müslüman ülkeler zirvesi, bir okuyucumun yorumunda belirttiği gibi, "Müslümanların yıllık kongresi" idi. Bunu, onun -İslâmî usule göre sadece bir kere gerçekleştirdiği- hac sırasında yaptığı, "Veda Hutbesi" adıyla anılan konuşmasının içeriğinden anlıyoruz. Hz. Peygamber o konuşmasında öze
06.05.2026
57
Bugünlerde ülkemizde 85.000 civarında Müslümanın evinde mutlu bir hac telaşı var yine...27 Mayıs 2026 (10 Zilhicce 1447) Kurban Bayramının birinci günü...Bilindiği üzere hac İslam'ın beş şartından biridir (diğerleri: kelime-i şehadet, namaz, zekât, oruç). Hali vakti yerinde olan ve gitme imkânı bulan her Müslümanın ömründe bir kere Mekke'deki Kâbe'
29.04.2026
74
Müslüman ilahiyatçılar klasik cihad kavramını savaş yerine barışla mı anlamlandırmalı, yoksa tarihsel bağlamını koruyarak mı öğretmelidir?
22.04.2026
53
Müslüman dünyasının gerilemesi din sorunudeğil, ulemaların bin yıl önceki yorumları sorgulanamaz saydığı kültür sorunudur—ama bu analiz, İslam'ın evrensel ilkelerini çağdaş problemlere uyarlamanın yeterli olup olmadığını gerçekten yanıtlıyor mu?
15.04.2026
69
406
380
372
347
337
313
297
293
290
264
© 2025
