"Suyun değeri kuyu kuruyunca anlaşılır." Bu söz, insanın çoğu zaman sahip olduğu nimetin farkına ancak onu kaybettiğinde vardığını anlatan kadim bir hakikati dile getirir. Günlük hayatın sıradanlığı içinde elimizin altındaki imkânları, huzuru, güveni ve en önemlisi barışı çoğu zaman sıradanlaştırırız. Oysa bu sözün hatırlattığı kıymetli şey, barış zamanında yapılmayan emeklerin savaşın karanlık bulutları çökünce anlaşılır şeklinde oluyor. Yani mesele yalnızca bir nimetin kaybı değil; o nimetin var olduğu zaman diliminde gereğinin yapılmamış olmasıdır. Barış sadece bir durum değil, aynı zamanda bir imkândır. Ve bu imkân, hazırlık yapılmadığında, kıymeti bilinmediğinde, bir anda elimizden kayıp gidebilir.

Bugün birey olarak da toplum olarak da yaşadığımız en büyük krizlerden biri, sahip olduğumuz imkânların anlamını derinlikli bir şekilde kavrayamıyor oluşumuzdur. Huzur varken sabrı öğrenmeyiz, bolluk varken paylaşmayı ihmal ederiz, güven içindeyken dayanışmayı erteleriz. Fakat kriz anı geldiğinde, eksikliğini hissettiğimiz her şeyin aslında ne kadar hayati olduğunu idrak ederiz. Bu yüzden "kuyu kuruduğunda" gelen farkındalık, çoğu zaman geç kalınmış bir idraktir.

Enbiya Suresi'nde bir sahne var çok ibretlik bir durum arz ediyor: "Bazen peygamberler dahi yapayalnız hissetmiştir. Buna rağmen Allah'a yöneldiler." Bu ifade, insanın varoluşsal yalnızlığını ve bu yalnızlık karşısında takındığı tavrın ne kadar belirleyici olduğunu gösterir. Peygamberler gibi seçilmiş ve ilahi rehberlikle desteklenen insanlar bile zaman zaman yalnızlık hissine kapılmışsa, sıradan insanın bu duyguyu yaşaması kaçınılmazdır. Ancak burada belirleyici olan şey, bu yalnızlık hissinin insanı nereye yönlendirdiğidir.

Bize ne oluyor ki en ufak şeylerde dağılıyor yolumuzu, rotamızı kaybediyoruz. Gündelik hayatın telaşı, sıkıntılar... toplumsal veya uluslararası konularda hemen dağılıveriyoruz. Bu dağılma hâli, modern insanın en belirgin kırılganlıklarından biridir. Dikkatimizin sürekli bölündüğü, anlamın parçalandığı, hızın derinliğin önüne geçtiği bir çağda yaşıyoruz. Bu yüzden küçük bir kriz bile büyük bir savrulmaya dönüşebiliyor. Oysa geçmişte insanlar daha büyük zorluklarla karşılaşmalarına rağmen daha sağlam bir iç dengeye sahipti. Bunun temel nedeni, hayatı anlamlandıran güçlü bir referans çerçevesine sahip olmalarıydı.

Oysa inancı olan kişi asla kaybolmaz. Barış içinde (iç) olan kişi yolunu kaybetmez. Neden mi Çünkü Şuara (78) Suresi'nde Allah: "Beni yaratan elbet yolumu gösterir" diyerek bize büyük bir kapı açıyor. Bu ayet, insanın ontolojik güvenliğini tesis eden bir ilkedir. Yani insan, kendi varlığını bir tesadüfler zinciri olarak değil, bilinçli bir yaratımın parçası olarak gördüğünde, yönünü kaybetmez. Çünkü yönünü belirleyen şey artık dış koşullar değil, içsel bir teslimiyet ve güven duygusudur.

Burada dikkat edilmesi gereken nokta, inancın sadece teorik bir kabul değil, pratik bir rehber olmasıdır. İnanç, insanın kriz anındaki reflekslerinde kendini gösterir. Zorluk karşısında paniklemek yerine sabretmek, belirsizlik karşısında dağılmak yerine toparlanmak, yalnızlık karşısında umutsuzluğa kapılmak yerine yönelmek... İşte inanç, bu dönüşümü mümkün kılar.

Batı Trakya Türklerinin merhum lideri Sadık Ahmet'in çok sevdiğim bir ölçüsü var, bugün güçlüden yana olmak isteyenlerin alnına çalınacak bir söz, bir hayat prensibi; "Benim önüme bir tabak iyi yemek koyup da boynumdan istedikleri yere çekeceklerse, dağdaki zayıf kurt gibi yaşamayı, o hali vakti yerindeki köpeğinkine tercih ederim." Bu söz, özgürlük ile konfor arasındaki kadim gerilimi çarpıcı bir şekilde ortaya koyar. İnsan çoğu zaman rahatlık uğruna bağımsızlığından vazgeçmeye meyillidir. Oysa izzetli bir hayat, bedel ödemeyi göze almayı gerektirir.

"Zayıf kurt" metaforu burada son derece anlamlıdır. Zayıf olabilir, yalnız olabilir, zor şartlar altında yaşayabilir; ancak özgürdür. Kendi yönünü kendi belirler. Buna karşılık "hali vakti yerinde köpek" ise konfor içindedir, ama iradesi başkasının elindedir. Bu tercih, aslında insanın varoluşsal bir tercihidir: Ya kendi olmanın riskini alacak ya da başkasının belirlediği sınırlar içinde güvenli ama edilgen bir hayat sürecektir.

Bugün bütün dünyanın odağı, kıblesi, şirazesi aynı yerden kırılmıyor mu Küresel ölçekte baktığımızda da benzer bir eğilim görmek mümkündür. Güç merkezlerinin belirlediği normlar, değerler ve yönelimler, birçok toplumu kendi özgün kimliğinden uzaklaştırmaktadır. Ekonomik bağımlılıklar, kültürel etkiler ve siyasi baskılar, toplumları "konforlu ama bağımlı" bir yaşam tarzına sürüklemektedir. Bu noktada Sadık Ahmet'in sözü, sadece bireysel bir tercih değil, aynı zamanda kolektif bir duruş çağrısıdır.