TASAVVUF EHLİ, MERHAMETLİ SULTAN II. MURAD'IN DEVLET ANLAYIŞINDA SAVAŞTAN ÖNCE HEDEF, SULHU HÂKİM KILMAKTI VE GAYE İ'LÂ-YI KELİMETULLAH İDİ. ÂDİL, ŞEFKATLİ, DÜRÜST BİR SULTAN OLARAK İSTİKAMETLİ BİR SİYASET YÜRÜTMÜŞTÜ.

Dizi: Bursa'nın Fethinin 700. yılı - 6
İSLAM YAŞAR'IN KALEMİNDEN...

HACI BAYRAM VELİ VE BİR BUUK MÜRİD

Hükümdarın isteği üzerine 'O zat bir yere çadır kurmuş, binlerce müridini oraya toplamış, 'Ben bir imtihan yapacağım. Her kim benim müridim ise ve emri kabul etse Cennete gidecek' demişti. Has bir müridini keserek Cennete göndermiş gibi yaparak gizli bir koyun kesmiş ve müridlerini davet etmişti.

Müridler şeyhin velayetini inkâr ederek dağılırken bir adam ve bir kadın 'Başımız feda olsun' diyerek şeyhin yanına gitmişlerdi. Şeyh hükümdara 'İşte benim bir buçuk müridimin olduğunu gördünüz' demişti. (Şualar s. 505.) Şeyh hakkında yapılan şikâyetlerin garaz tezahürü olduğunu anlayan hükümdar da onun Ankara'daki dergâhına dönmesine izin vermişti.

Bu hadisede de olduğu gibi o dirilişin her bir adımının, aynı anda atılan on binlerce kararlı adımla birlikte hayal edilerek, düşünülerek, tasavvurlarla, teşebbüslerle, dualarla, niyazlarla atılması ve basıldığı yerde ebedî Cennet meyveleri verecek kalıcı izler bırakması için zemin hazırlama kararlılığıyla harekete geçmişti.

İlk işi, her padişahın ölümü üzerine meydana gelmesini bekledikleri kargaşadan istifade ederek ayaklanan Anadolu Beyliklerini, Rumeli'deki prenslikleri ve önceden yapılan anlaşmaları ihlâl ederek düzmece Mustafa'yı padişah tanıyan Bizans'ı, anlaşarak veya savaşarak itaat altına almak olmuştu.

TASAVVUF EHLİ, MERHAMETLİ SULTAN

Âdil, dürüst, cömert, merhametli, mütedeyyin, tasavvuf ehli, iyi niyetli, duygusal, ilme meraklı, sanata müheyya, eğlenceye, musıkiye âşinâ bir fıtrata sahip olan II. Murad; bu değerleri her hali ile hem yaşar, hem de çevresine telkin ederdi. Cihad medar-ı bahs olduğu zaman vezir-i azamı andarlı Halil Paşa'nın da teşviki ile bunu siyasî yollarla sulh içinde yapmaya çalışırdı.

Nitekim 1432 yılında padişahı Edirne'de ziyaret eden Brokuiere "Bana söylendiğine göre o savaştan hoşlanmaz. Bana da öyle görünüyor; zira elindeki kuvvetleri ve büyük geliri kullanmak istediği takdirde Hristiyan âleminden gördüğü az mukavemet göz önüne alınırsa Avrupa'nın büyük bir kısmını fethetmek onun için işten değildir" (TDV. İslâm Ans. II. Murad md.) diyerek padişahın karakterinin bu cihetini böyle ifade etmişti.

ıktığı seferlerde de gayesi kale fethetmek, şan, şöhret kazanmak, ülkesinin sınırlarını genişletmek, ganimet elde etmek gibi dünyevî kazançları değil, İ'lâ-yı kelimetullahı hedef ittihaz ederdi. Bu maksatla eline kılıcı aldığı zaman azimli, kararlı, cesur, korkusuz bir savaşçı fıtratına bürünür ve zaferi kazanmadan kılıcı elinden bırakmazdı.

Sultan II. Murad, savaştan hoşlanmayan mizacının da tesiriyle Balkanlar'da Macarlarla, Sırplarla, Arnavutlarla, Bulgarlarla ve bazı güçlü prensliklerle; Anadolu'da da Karamanoğlu, Dulkadırlı, İsfendiyarlı, Karakoyunlu gibi Anadolu'nun güçlü beylikleri ile anlaşmalar yapmış ve devletini emniyet altına aldıktan sonra Hüdavendigâr'a gitmişti.

Geleceğinin haber verilmesini istemediği için aile efradından başka kimsenin bilmemesinden faydalanarak küçük oğlu Mehmed ile birlikte tebdil-i kıyafet şehri dolaşmış, emniyetin, adliyenin, çarşı pazarın işleyişine vakıf olmuş, ahalinin ekseriyet itibarıyla halinden memnun, devletine duacı olduğunu müşahede etmişti.

ŞEHZADE MEHMET'E KONSTANTİNİYE'Yİ HEDEF GÖSTERDİ

Ertesi gün yine oğlu Mehmed'i yanına alarak ovaya hâkim bir tepeye çıkmış ve etrafı dikkatle nazar etmişti. Maksadı Mehmed'e, ecdadının çok çetin mücadeleler vererek buralara geliş maksadının Konstantiniye'yi fethedip sena-i Peygamberiyeye (asm) mazhar olmak istediklerini anlatarak hedef göstermekti.

Benzer gezileri daha önce büyük oğlu Alâeddin elebi ile de yapmış, onun o şuurla dolu olduğunu görerek sevinmişti. Onun Amasya'da sancakbeyi olarak başarılı çalışmalar yaptığını, yeni yerler fethettiğini, askerle halleşip halkla kaynaşarak sevgilerini kazandığını görmesi feth-i mübîn hususundaki ümidini artmıştı.

Mehmed'e, ecdadının Hüdavendigâr'da yaptıklarını anlatarak Konstantiniye'nin fethini hedef göstermek isterken; onun hem doğup büyüdüğü bu ilk şehir hakkında kendisinin anlatacağı malumatı bildiğini, hem de fetih hususunda yaşından beklenmeyecek ideal, heyecan ve hazırlık içinde olduğunu görünce oğullarının davalarına sahip olmalarından duyduğu sevinci ve ikisinin saltanat kavgasına girme ihtimali karşısındaki endişeyi birlikte hissetmişti.

Zaten Hüdavendigâr'da yetişen her Osmanoğlu Hanedanı mensubu, ileride padişah olma veya olmama ihtimalini nazara almadan Konstantiniye'yi fetih ideali ile yetişir, tahta geçtiği takdirde teşebbüs ederdi. Her şehzadenin, sancakbeyliği sırasında bunun plânlarını yapması, kaderin tahtı nasip ettiği her padişahın da o şehri bir veya birkaç sefer muhasara etmesi, almış olduğu eğitimin tezahürü idi.

TÜRBESİNİN YAPILACAĞI YERİ GÖSTERDİ

Sultan Murad Han, uzun süre ilk şehirde yaşanan Konstantiniye'yi fetih heyecanını düşündükten sonra kadere teslimiyetin tesellisi ile aşmıştı duygularını dağlayan ümit ve endişe çekişmesini. Ardından dağın eteğinde, Bayezid dedesinin ve adını taşıdığı Murad dedesinin türbelerinin arasında yer alan güzel bir düzlüğe; cami, medrese, hamam, imaret, çeşme gibi müştemilattan müteşekkil külliyesini yaptırmaya karar vermişti.

Mimarbaşı ile birlikte külliyetin merkezinde yer alacak olan caminin, müştemilatın yerlerini tespit etmiş ve türbesinin yapılacağı yeri göstermişti. Mezarının üstüne 'rahmet' dediği yağmurun yağması için türbesinin üstünün açık olmasını, naşının herhangi bir lahit veya sanduka içine konmadan, doğrudan toprağa defnedilmesini, hafızların Kur'ân okuyacakları galeriler yapılmasını, türbesinin inşaatında tabiî malzemelerin dışında hiçbir süsleme yapılmamasını vasiyet etmişti.

Hüdavendigâr'da verdiği her karar gibi bu kararının da isabetli olduğu ve başarıya ulaşacağı inancının rahatlığıyla dönmüştü Balkanlara. Macarlarla yapılan anlaşmaları yenilemiş, Arnavutluk'ta isyan başlatmaya çalışan İskender'in yakalanması için ferman çıkarmış, daha önce defalarca kuşatılmasına rağmen alınamaya Kuri Kalesi'ni daha güçlü bir şekilde muhasara etmişti.

II. Murad Balkanlar'da Konstantiniye'yi fetih hazırlıkları yaparken öğrenmişti çok sevdiği, her yönden iyi yetiştirdiği, büyük ümitler beslediği, veliahdı nazarı ile baktığı büyük oğlu Alaeddin elebi'nin Amasya'da vefat ettiğini. Kendi zamanında yeniden dirilen devleti her hususta daha da geliştireceğini düşündüğü oğlunun vefatı ile âdeta dünyası yıkılmıştı.

Alaeddin'in naşını Amasya'dan Hüdevandigâr'a getirtmiş ve adına yaptırdığı külliyetini haziresine defnetmişti. Anadolu'da ve Balkanlar'da barışı sağladığı ve devlet askerî, siyasî, içtimaî ve iktisadî yönden güven içinde olduğu için 1444 yılının ağustos ayında divanı toplayıp oğlu Mehmed lehine tahttan feragat ettiğini açıklamıştı.