Filistin davasını Batı'ya duyuran Edward Said'i unutmayalım

MUSTAFA ARMAĞAN

2003 yılında kaybettiğimiz Edward SaidTürkçe'deOryantalizm, HaberlerinAğındaİslam, Filistin'in Sorunu veEntelektüeladlıkitaplarıyla tanındı. Kültürve Emperyalizm,Edebiyat ve Toplum ve SonGökyüzündenSonra adlıçalışmalarıdadeğerlidir.

Kudüsdoğumlubir Filistinli Hıristiyan aileden gelen Edward Said (doğumu1935) Filistin ve Kahire'de okuduktan sonra 15yaşındaykenailesiyle birlikte Amerika'yagöçetmiş (kendisi bunu 'sürgün'diye niteleyecektir daha sonra).

Princeton'dabaşladığıöğrenimhayatınıHarvard'da bitiren Said ColumbiaÜniversitesi'ndeİngilizEdebiyatıveKarşılaştırmalıEdebiyatbölümündeprofesörlükyaptı. AynızamandasürgündekiFilistin Milli Konseyi'ninüyesiydi.

Edward Said'inötedenberi beni cezbedentarafışuolmuştur:

Teorikyöndenne kadar ileri bir noktada bulunursa bulunsun,hiçbirzaman öz vatanındansürülmüş olanve ona tekrar sahip olmakiçinmücadeleveren acılı bir halkınferdiolduğunu unutmamıştır. Amerika gibi Yahudi lobisinin son derece etkiliolduğubirülkede bileğininhakkıylaİngilizEdebiyatıprofesörlüğüneyükselmiş olmasını'yeterli' bulanmeslektaşları, ne diye Filistin lehine ve ABD ileİsrailaleyhine olur olmaz yerde konferanslarverdiğini sorduklarındabunlarınsonuçlarınakatlanmayahazır olduğunuve susturulmak istenen bir halkınsesi olmakistediğini gayetaçıklıkla söyleyebilmişti.

Said, namuslu birentelektüelolarak Filistin halkınıtemsilettiğininbilincini bizzat Filistinlilerin Filistindavasınısavsaklamalarıkarşısındatepkigöstererekde ortayakoymayıbilmiştir.Mesela Yaser Arafat'ınFKÖ'nün başından çekipgitmesini isteyenlerden biriydi o.

OryantalizmingerçekteBatı'nınkendisini Doğu'dannet olarak ayırmayıve bu suretle onunüzerindehegemonyakurmayıhedefleyen emperyalist bir strateji olduğunu, CemilMeriç'indeyişiyle"sömürgeciliğinkeşif kolu" olarakçalıştığını, yani hem oryantalistçalışmalardanelde edilen bilgihasılasınınDoğu'yu tanımladığını, hem de dünyayaegemen olmak arzusundaki bir iktidartarafındankullanıldığını, meselaNapolyon'un Volney'in kadimMısırüzerineyazdığıkitabıokuduktan sonraMısır'ıişgal ettiğiniilerisürmesi,gerçekteMichel Foucault'nun bilgi/iktidarformülününasılbaşarılıbirşekilde uyguladığını göstermektedir.

Edward Said'inönemi, dahaöncesanki birbirleriylebağlantısızmışgibi duran bu ikialanın, yani oryantalizm ile bilginin her zaman bir iktidaraygıtınınaracıolduğunu öne sürenyapısalcılık-sonrasıyaklaşımınderinirtibatınıkurmasından gelmektedir. Aynı şekilde Siyonizm ile emperyalizm arasında kurduğu sağlam bağ da kopuk gibi görünen olguların derin ilişkilerini deşifre etmişti. (Bkz. Edward W. Said, "Emperyalizm ve Siyonizm'in entelektüel kökenleri", Siyonizm ve Irkçılık, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları, Ankara, 1982, s. 137-142.)

Ayrıntılarına burada giremeyeceğimbukarmaşıkteorikdonanımve bununçalıştığı sahaya güçlübirşekilde uygulanmasıaslındaSaid'inkafasındave kalbinde Filistin'in nasıl işgal edilip bir mesele haline getirildiğindenbağımsızişlemler değildir. O, Filistinlilerin Batıkamuoyunda yaftalandıklarıfundamentalist,terörist, barbar, geri vb. gibivasıflarınaslındaoryantalistmüdahalenin eseriolduğukanaatindedir. Oryantalistmüdahaleolmasaydı7 Ekim 2023'te Siyonist maskenin yırtılması ve herkesin gözleri önünde cereyan eden zulmün getirdiği uyanışa kadarFilistindavasınıBatılımahfillerde anlatmak neredeyseimkânsız hale gelmezdi.