İran'ın nükleer programı, balistik füze kapasitesi, vekil güçlerinin sınırlandırılması...Bunlar, Umman'daki masaya giderken Washington'ın Tahran'ın önüne koyduğu üç dosyaydı. Bu üç dosyanın hemen hepsi İsrail'in güvenliği ile ilgili konular; ancak ABD'nin İran'ı sıkıştırmasının bir sebebi de küresel enerji savaşı: İran'ın 'hayalet filolarıyla' Çin'e gönderdiği petrolün akışını kesmek.

Çok katmanlı operasyon

Trump'ın nihai hedefi buysa işi hiç kolay değil. Zira teknolojinin gelişmesiyle ambargo altındaki petrolün ticareti denetimden uzak, yasal sınırların 'flulaştığı' sularda yapılıyor. Hatta bu bir eko-sisteme dönüşmüş durumda. Bu ticaret, modern uydu teknolojilerinin kullanıldığı, dijital bankacılık alternatiflerinin devreye sokulduğu, takibi zor, çok katmanlı bir operasyon.

İran-Çin ilişkisi

İran'ın ham petrol ihracatının yaklaşık %90'ı Çin'e gidiyor. Çin ise tahminlere göre petrol ithalatının yüzde 12'sini İran'dan yapıyor. Tahminlere göre diyoruz çünkü Çin Gümrük Genel İdaresi 2025 ithalat verilerinde iki ülkenin adı yok: İran ve Venezuela.

Kpler, küresel pazarlar için gerçek zamanlı ticaret istihbarat verilerini toplayan bir şirket. Bu şirketin raporlarına göre, Çin 2025'te ithalatının %22'sinden fazlasını 'yaptırım altındaki petrolden' yaptı. Günlük olarak İran'dan 1,38 milyon, Rusya'dan 800 bin, Venezuela'dan 389 bin varil petrol aldı.

Aynı sistem, aynı düzen

Sistem şöyle işliyor:

Gemiler, Otomatik Tanımlama Sistemlerini (AIS) kapatarak seyrediyor, 'spoofing' denilen 'konum yanıltma teknolojisi' kullanarak kendisini başka bir lokasyonda gösterebiliyor. Petrol bir gemiden diğerine transfer ediliyor (STS-ship to ship) ve yeniden etiketleniyor. Enerji piyasasına dair verileri paylaşan Vortexa'nın rakamlarına göre, İran-Çin arasındaki petrol ticaretinin %82'sinde en az bir kez bu yöntemi kullanıldı.

Aktarma noktaları

Malezya ile Endonezya açıkları bu petrolün ana aktarma istasyonları. Genellikle gece karanlığında yapılan bu transfer, tankerlerin yükleme noktalarına yaklaşırken AIS sinyallerini kapatmasıyla yani 'hayalet' moda geçmesiyle başlıyor. İran petrolünü taşıyan gemilerin bazen haftalarca radardan kaybolduğu raporlarda sık rastlanan bir durum.

Gemiden gemiye transfer sonrası petrolün etiketi değişiyor. Örneğin petrol Malezya'nın gibi Çin'e sokuluyor. Kpler analistleri, Malezya'nın Çin'e ihraç ettiği beyan edilen miktarın (günlük 1,4 milyon varil) ülkenin kendi üretim kapasitesinin üç katına yakın olduğunu raporluyor. Petrollerin son noktası ise Shandong eyaletinde kurulmuş 'teapot' (bağımsız) rafineriler.