Sürdürülebilirliği bu kadar çok konuştuğumuz bugünlerde dönüp dolaşıp kendime aynı soruyu soruyorum: Bir yöreye özgü ürünün yarın da soframızda olabilmesi için bugün ne yapmamız gerekiyor
Üreticinin emeğinin karşılığını alması, bildiğini bir sonraki kuşağa aktarması ve ürüne mutfakta yer açılması bunların hepsi birbirine bağlı. Bu bağı bazen bir tabakta görmek mümkün. Tabağımda Tunceli sarımsağı, kuru kaymak, isotlu kuzu sosuyla birlikte Kars kazı konfisinin yanında taze baharatlarla pişmiş kavılca buğdayı var. Kavılcayı tadarken aklım tarlaya gidiyor. Bu buğday gelecek yıl da ekilecek mi
Mutfak Dostları Derneği'nin 35. yılını kutladığı Swissôtel The Bosphorus İstanbul'daki gala yemeğinin teması Anadolu Lezzet Envanteri ile 35. Yıl. Otelin mutfak şefi Soner Kesgin ve ekibi, Anadolu'nun farklı yörelerinden 14 ürünü aynı menüde buluşturdu. Gambilya favası tereyağlı mısır ekmeğiyle, Kastamonu pastırması baklava böreğinde, yanık yoğurt ve karabaş otu reçeliyle geldi. Kars kazı konfinin yanında kavılca buğdayı, Tunceli sarımsağı ve kuru kaymak vardı. Soner Şef'in yaklaşımında ürünü gölgede bırakmayan, karakterini hissettiren tabaklar, aynı malzemenin başka yemeklerde nasıl kullanılabileceğini de düşündürüyordu. Kazın yanında kavılcayı görünce başka hangi yemeklere yakışacağını düşündüm. Başka şefler de bu buğdaya menülerinde yer açıp düzenli sipariş verirse üreticinin gelecek yıl yeniden ekmek için bir nedeni daha olur.
Envanterdeki 71 isim
Gecenin menüsü, derneğin tescilli markası Anadolu Lezzet Envanteri'nden (ALE) seçilen ürünlerle kurulmuştu. Yerel gıda mirasını korumak ve küçük üreticiyi desteklemek için oluşturulan envanter, bugün İzmir'in karabaş otu reçelinden Konya'nın Beyşehir tarhanasına 71 ürünü kapsıyor. Her birini listeye taşıyan, yetiştiği yerin ya da üretim usulünün ona verdiği özellik. Şef ürünü mutfağına alıyor, misafir tadıyor, belki ertesi gün nerede bulacağını soruyor. O merakın yeni bir siparişe dönüşme ihtimali önemli. MDD Başkanı Esin Sungur da ürünlerin tanınıp talep görmesinin üretimin sürmesindeki önemine dikkati çekiyor. Bir uyarıyı da ekliyor: "Talep artarken ürünün özgün niteliğini koruyabilmek için kamu, sivil toplum, üreticiler ve meslek birliklerinin eğitimden denetime birlikte çalışması gerekiyor." Bu sofraya uzanan emeği anlamak için 35 yıl geriye gitmek gerekiyor. 1990'da kuruculardan Hasan Özen, Çatı Restoran'ın 10'uncu yılı için bir yemek yarışması düzenliyor. Amacı, profesyonel mutfaklara girmemiş tarifleri ortaya çıkarmak. Jüriye Ergun Köknar'ı, Tuğrul Şavkay'ı ve Aydın Yılmaz ustayı çağırıyor. Yarışma bitiyor ama Çatı'daki sohbetler bitmiyor. "Türk mutfağı için neler yapabiliriz" sorusundan 1991'de Mutfak Dostları Derneği doğuyor. Kuruluşundan bu yana Turgut Kut, Emrullah Gümüştaş, Atilla Dorsay, Tahsin Öztiryaki, Nadir Güllü, Ahmet Örs, Serdar Arnas, Osman Serim ve Sevim Gökyıldız gibi sektörün önde gelen isimleri Mutfak Dostları'na bilgi ve deneyimleriyle katkıda bulunuyor.
Sofranın yarını için
2006'da bir ürünü yetiştiği yer ve üretim bilgisiyle korumanın önemini anlatan coğrafi işaret seminerlerini başlatan dernek 2011'de Mutfak Sanatları Akademisi'yle "Türk Mutfağının Yapı Taşları"nı ele aldı. 2012-2016 arasında Slow Food'un Balkanlar ve Türkiye'de yürüttüğü AB destekli ESSEDRA projesinin Türkiye ortağı oldu. Nuh'un Ambarı için kaybolma riski taşıyan ürünlerin izi sahada sürüldü. Bu ürünlerin profesyonel mutfaklarda da yol bulması gerekiyordu. Dernek, üç yıl Sirha İstanbul'da Metro Türkiye'nin desteğiyle üreticileri şeflerle, otel ve restoran ekipleriyle buluşturdu. Üretici peynirini şefe tattırıyor, nasıl yaptığını anlatıyor, düzenli alım için bağlantı kurabiliyordu. Boğatepe gravyerinin ve Divle obruk tulumunun daha geniş çevrelerce tanınmasında üreticilerin emeğiyle derneğin Slow Food'un üretici destek programı Presidia kapsamında yürüttüğü çalışmaların da payı var. MDD bugün Altın Kaşık Gastronomi Ödülleri'yle şeflerin, lokantaların, pastanelerin ve satış noktalarının emeğini görünür kılıyor. Gıdanın Geleceği seminerlerinde de sofranın yarınını tartışmaya açıyor. Önce bu derneğin bir üyesi olmak, sonra Ahmet Örs gibi güçlü bir ismin izinden giderek sekiz yıl başkanlık etmek, hayatımın en büyük onurlarından biri. Bu yüzden 35 yılın sonunda bu çalışmaların birbirini nasıl tamamladığını görmek beni çok mutlu ediyor. Gala sofrasındaki kavılcayla bir dahaki karşılaşmam belki bir mahalle fırınının ekmeğinde olur. Ekmek sevilirse fırıncı yeniden sipariş verir, üreticinin de gelecek yıl kavılca ekmek için bir nedeni daha olur. Dilerim yıllar sonra genç bir aşçı, kavılcayı nereden bulacağını sorduğunda, ona hâlâ ekip biçen birinin adını verebiliriz.

1