Arap aklı" ne demek Bunun bizimle veya Arap olmayanların aklıyla alakası var mı

Cabiri'nin kendisi Arap. Aslında bir Berberi, ama kendisini Arap kültürünün içinde sayıyor.

Öncelikle Araplara hitap ediyor.

Fakat Cabiri'nin Arap Aklı dediği şey hangi kavimden/ulustan olursa olsun 'Müslümanım' diyen herkesi ilgilendiriyor.

Mesela Türklerin aklı Arapların aklından farklı mıdır Veya Kürtlerin, Farsların, Uzak Doğu'daki Müslümanların, Arnavutların, Boşnakların, Kafkasyalıların

Her topluluğun yaşam tarzları, örfleri, adetleri, dilleri, yaşadığı bölgelerin iklimi, topografyası, bitki örtüsü, geçimini sağlama yolları ve tabii ki dilleri bazı farklara sebep olur.

Fakat İslam bu ulusların ulusal niteliklerini de kuşatan bir inanç sistemi.

Yüzyıllar içinde hem bu ulusal nitelikler İslam'la iç içe geçiyor hem de İslam bu ulusal niteliklere nüfuz ediyor.

Tabii bu etkileşim süreçlerinde İslam başat unsur.

Mamafih arka planda İslam'ı da etkileyen düşünce sistemleri var.

Yani İslam bu sistemlerle de etkileşime giriyor, onlardan bir şeyler alıyor, onlara bir şeyler veriyor.

Hem onları değiştiriyor hem kendisi değişiyor.

Şu anda "İslam değişmez" diyenleri işitir gibiyim.

İslam, değişmemiş haliyle levh-i mahfuz gibi bir yerde mahfuz olabilir.

Fakat insanların anladığı, yaşadığı, inandığı şekli maalesef değişti. Herkes kendi İslam telakkisini kontrol etse faydalı olur.

Muhammed Abid el- Cabiri bir dizi kitabında işte bu etkileşimlerin röntgenini çekiyor.

Kitaplarını 'Arap aklı' diye adlandırıyor. Fakat bahsettiği akıl bütün Müslümanların düşüncesini şekillendiren akıl.

Bu yüzden bazı kitaplarının Türkçeye "Arap-İslam" diye tercüme edilmesini kendisi de onaylıyor.

Daha önce bahsini etmiştim. Cabiri, Arap aklının eleştirisi ana başlığı altında Arap Aklının yapısını ve oluşumunu tetkik ettiği kitaplarında 'Arap aklı' dediği olguyu "Beyan, İrfan ve Burhan" bilgi sistemleri şeklinde üç kısımda ele alıyor.

"Beyan" dediği, anlaşılacağı gibi lafızlar.

Kur'an-ı Kerim'in ve hadislerin lafızları ve onların nasıl anlaşılması gerektiği. Tefsir, kelam, fıkıh gibi ilimler yer yer diğer alanlara taşmakla birlikte 'beyan' bilgi sistemi içinde yer alıyor.

İrfan başka bir boyut.

Lafızlarla ilgisi var.

Lafızlardan tam kopmadan, lafzı, lafzın delalet etmesini istediğin ya da lüzumlu gördüğün 'batıni' anlamlara doğru çekiyorsun.

Te'vil tabiri kullanılıyor ama batıni anlamlara işaret etmek için yeterli olmayabilir. Beyan alanındaki te'vil lafzın civarında dolaşırken 'irfani' bilgi sisteminde lafzın çok uzağına gidiyor.

'Burhan' ise Arap dilinde açık ve kesin delil anlamına geliyor.

Cabiri kitabın sonlarına doğru (Arap Aklının Yapısı, Mana Yayınları) bu üç bilgi sistemini kısaca tarif ediyor.