İsmet İnönü, Erkânıharbiye talebeliği zamânından beri can dostu ve Dâvâ arkadaşı olduğu Ali Fuad Erden'e olduğu gibi, vefâtından sonra onun âilesine de vefâ gösterdi... Buradaki resim, Aylâ Ökmen / Lâçin Ökmen çiftinin düğününden bir intibâdır... "Resimde, (soldan sağa) Mevhibe İnönü, Aylâ Erden, İsmet İnönü ve Lâçin Ökmen görülüyor." (Hürriyet, 10.5.1963, s. 1; https://istanbulansiklopedisi.org/handle/rek/15533; 7.8.2026)

***

"Biraz sonra, İsmet Paşayı, başka bir hanımla konuşuyor gördüm. Demin kendisine sorduğum zat:

'- İşte aradığınız Türk hanımı' dedi. 'İzmirlidir. Amerikan mektebinde okumuştur. Birkaç dil bilir.'

"Ciddî ve vakur olan bu Türk hanımı, İsmet Paşa ile, Fransız hanımı kadar rahat ve kolay konuşuyordu.

"Bir hafta sonra başka bir suvare. Gece yarısı souper. [Fransızca "souper : supe", gece yarısı yemeği.] Yemek masasında on iki davetli var. Ben İzmirli iki Türk hanımı arasındayım. Pembe sünbüllerle süslenmiş sofraya otururken, İsmet Paşa, beni onlara takdim etti.

"Solumda oturan hanım, geçen hafta, İsmet Paşa ile konuşandı. Yemekte görüştük. Zeki olduğu, iyi terbiye ve tahsil gördüğü anlaşılıyordu.

"Souper bir saat sürdü. Yemeğin sonunda, bu hanımı kâfi derecede tanımıştım ve kendisiyle hayat birliği yapmak arzusunda ve kararında idim."

Müteâk̆iben, 1927'de, Ali Fuad Bey ile Bedia Hanım nişanlanıyorlar. İnönü, Ali Fuad kardeşine yazdığı 18 Ağustos 1927 târihli mektubda, ona, nişan devresini uzatmamayı, bir ân evvel düğünü yapmayı tavsıye ediyor. Çift, 1928 Haziran'ında dünyâ evine girince de, aşağıdaki tebrîk mektubunu gönderiyor:

"Ankara, 16 haziran 1928

"Kardeşim Paşacığım,

"Kurduğunuz ailenin size ve pek muhterem Bedia Hanımefendiye saadetler getirmesini; bu güzel, asîl, yüksek ailenin, memleketimizin esaslı bir temeli olmasını temenni ederim.

"Cemiyetinizde bulunmak arzusu bende hakikaten şiddetli idi. Fakat cemiyetin tahakkuk etmesi, her mahrumiyeti telâfi eden başlı başına bir teselli ve saadet âmilidir.

"Gözlerinden öperim. Pek muhterem Bedia Fuad Hanımefendiye hürmetlerimin takdimini rica ederim kardeşim.

"İsmet." (Erden, İsmet İnönü 1952: 188-190)

Ali Fuad Erden'in neşriyâtı

Ali Fuad Erden, genç yaşından îtibâren velûd bir harb târihi müellifi oldu. Rûmî 1321 / Mîlâdî 1905'de, Osman Senâî ile müştereken, beş cildlik bir resimli Rus-Japon Harbi târihi neşretti: Musavver 1904-1905 Rus-Japon Seferi: Îlân-ı Harbden Muâhede-i Sulhiyeye Kadar Güzerân Vukuât-ı Harbiyeyi Kâfî Tafsîlâtı Câmîdir, İstanbul: Kitabhâne-i İslâm ve Askerî, Tüccarzâde İbrâhim Hilmî, resimli, haritalı, 21 cm, 1604 s. (Osman Senâî: sonradan Erk̃ânıhar̃b Miralayı Erdemgil; 1872 – 1944... Yine pek vel̃ûd bir müellif ve mütercim... Kitablarından birisi, 1933'te, Kemalist Rejimin onuncu seneidevriyesi münâsebetiyle neşrettiği Ebedî Cumhuriyetimizin Büyük Bayramı Şerefine; Bugünün Gençlerine'dir...)

Bunu bir başka hacimli eseri tâk̆îb etti: 1293 Osmanlı-Rus Seferi, Dersaâdet: Tüccarzâde İbrâhim Hilmî, Rûmî 1326 / Mîlâdî 1910, 3 cild, 25 cm, 960 s., resimli, haritalı.

(https://www.modamuzayede.com/urun/326566/kitap-ismet-inonu-ali; 2.10.2018)

Ali Fuad Erden'in İsmet İnönü kitabının (İstanbul: Burhanettin Erenler Matb., 1952, 246 s. + Resimler) bu nüshası, kendisi tarafından imzâlanmıştır: "Sayın Bay Yekta Ragıb Önen'e Takdim"...

***

Erden, bu pek hacimli eserlerine, bilâhare başka çalışmalar ilâve etmiştir:

- Pâris'ten Tih Sahrası'na, İstanbul: Akşam Matbaası, R. 1336 / M. 1920, 22 cm, 103 s. (2. baskısı: Ankara: Ulus Basımevi, 1949, 20 cm, 183 s., resimli, haritalı);

- Süleyman Paşa Ordusunun Balkan'daki Harekâtı, İstanbul: Erkân-ı Harbiye-i Umûmiye Tâlim ve Terbiye Dâiresi, R. 1340 / M. 1924, 26 cm, 107 s.;

- Fransızca: La Question des Detroits: ses origines, son evolution, sa solution a la Conference de Lausanne, Paris: Editions et Publications, 1928, 24 cm, 191 p.;

- Atatürk, İstanbul: Burhanettin Erenler Matbaası, 1952, 20 cm, 140 s., resimli;

- İsmet İnönü, İstanbul: Burhanettin Erenler Matbaası, 1952, 20 cm, 246 s., resimli;

- Birinci Dünya Harbinde Suriye Hâtıraları, İstanbul: Halk Matbaası, 1954, 20 cm, 282 s., resimli, haritalı...

Ali Fuad Erden'in dünyâ görüşünün özü: Kemâlperestlik

Hakkında buraya kadar verdiğimiz mevsûk îzâhattan Ali Fuad Erden'in nasıl bir dünyâ görüşüne sâhib olduğu az-çok anlaşılmış olsa gerekdir. Biraz aşağıda, Erden'in İnönü'yle berâber fikrî çalışma ve ihtilâlci faâliyetlerinden bahsederken, hayâtına istikâmet veren dünyâ görüşü daha iyi tebellür edecekdir. Evvelâ, onun Kemâlperestliğine dikkat çekmek istiyoruz. Yânî Sabataî Cemâatinin bu müşterek vasfına...