Angelo Iacovella: "Makedonya Locasının yeniden canlanışıyle İttihad ve Terak̆k̆î Cem'iyeti'nin doğuşu arasındaki bağlantı, olayların ve belgelerin ışığında, hiçbir kuşkuya yer bırakmamaktadır"

İttihâd ve Terak̆k̆î Komitası (İTK), 1906'da, yânî Talat Paşa, Midhat Şükrü (Selânikli Sabataî Kâtib-i Umûmî ve Meb'ûs; 1874 – İstanbul, 19.2.1956; Âbide-i Hürriyet), (12.06.1903'te tekrîs edilen Selânikli Sabataî gazeteci) Fazlı Necib (1864- İstanbul, 19.6.1932, Maçka Mez.) gibi lider kadrosuna dâhil sîmâların tekrîsinden 2-3 sene kadar sonra, Carasso'nun öncülüğünde, bu Locada têsîs edildi:

"(1900 Eylül sonunda) Ferrari'nin Türkiye'ye gelişi, umulan etkiyi yarattı. Birkaç hafta içinde, Selanik'teki Makedonya locası, Macedonia Risorta adı altında, 'Boulma [Bulma] Sokağı'ndaki eski yerlerinde', bir mabetten başka, bir sigara salonu ve bir kitaplık içeren binanın ilk katındaki lokalde yeniden düzenli olarak çalışmaya başladı. O dönemlerde, İtalyan masonluğunun işbirliği sayesinde, Jön Türkler ilk kez İmparatorluk sınırları içinde gizlice çalışabilme olanağına kavuştular. Makedonya locasının yeniden canlanışıyla İttihad ve Terakki Cemiyeti'nin doğuşu arasındaki bağlantı, olayların ve belgelerin ışığında, hiçbir kuşkuya yer bırakmamaktadır. Aynı Ettore Ferrari de, 'Masonluk ve Türk Devrimi' başlıklı bir konferansında bizzat bunu doğrulamıştır. (E. Ferrari, 'La Massoneria e la rivoluzione turca', Acacia, 1910/II, s. 121-131) Yıllar sonra, Cenova'daki simgesel rite bağlı bir locada verdiği bu konferansa yetkili bir Jön Türk heyeti de katılmıştır. (Buluşma 1910 yılının Mayıs ayında gerçekleşti. Bu tarih resmi görevli bir Türk heyetinin İtalya'ya geldiği günlere denk düşüyordu. Bu konudaki ayrıntılar için bkz. Enrico Catellani, 'La visita degli Ottomani. Il significato e i propositi', Rivista Coloniale, 1910/V, c. I, fas. 5, s. 121-130) [Konferansından birkaç cümle:]

İtalya Meşrik̆-i Âzamı Üstâd-ı Âzamı Ettore Ferrari: "O fevkal̃âde devrim eserinin [İttihâdcı İhtilâlinin] Macedonia Risorta Locası'nda hazırlanıp sâat̃ sâat̃ yönetildiğini söyliyebiliriz"

'...İşte (Abdülhamîd istibdâdının hüküm sürdüğü) bu aşamada, o zamana kadar hiçbir sonuç (...) vermeyen masonluğun çabaları yardımcı oldu. Hürriyet hareketinin şeflerinden bazıları, Avrupa yolculukları sırasında kuruluşumuzun varlığını fark etmişler ve ilkelerinin iyliğini sezmişlerdi. (...) Masonluğa başvurmaya karar vermişler ve içlerinden üç kişi, Selânik'te İtalyan Maşrık-ı Azamı'na bağlı Macedonia Risorta locasının yüksek mevkideki görevlilerine kendilerini tanıtmışlardı. Çalışmalara katılmaya hazır olduklarını bildirmişler ve yaşadıkları zulme karşı onlardan yardım talep etmişlerdi. (...) Toplumsal konumları kadar ifade ettikleri duygular nedeniyle de ailemize katılmaya layık görülen bu kişileri -tüm Rit formaliteleri yerine getirildikten sonra- Loca bağrına bastı. (...) Macedonia Risorta locasında önceden tekris edilmiş başka iki Türk liberal de bu üç yeni Biradere katıldı. Böylece Jön Türkler topluluğunun ajitasyon örgütünün ilk grubunu kurmuş oldular. [...]

'Selanik Masonluğu, bu toplulukta, Osmanlı olmayan diğer beş biraderi de gönüllü olarak görevlendirdi. [...] Devrimci cemiyetin işleyişi, (bu gibi) yabancı masonların çalışması tarafından böyle korunduğu için, başarılı şekilde sürüyordu. Cemiyet üyeleri, güvenlik içinde toplanıp durum değerlendirmesi yapabilecekleri bir yere sahip olmadıkları için, Macedonia Risorta Locası'nın Bekleme Odası merkezleri olmuştu. O fevkalade devrim eserinin orada hazırlanıp saat saat yönetildiğini söyleyebiliriz.' (E. Ferrari, 'La Massoneria e la rivoluzione turca', a.g.e., s. 122 ve devamı) [...]

(Selânikli Sabataî Üstâd-ı Âzam ve) "Mâliye Nâzırı Mehmed Câvid Bey, hem Macedonia Risorta, hem de İspanya Meşrik-i Âzamı'na bağlı Perseverancia Locası'nın Üyesiydi"

"1908 Temmuz'unun ertesinde, [Evrenos] Rahmi de, Karasu [Carasso] gibi, Selanik İdadisi tarafından Osmanlı Meclis-i Mebusanı'na seçildi; Talat Bey Meclis-i Mebusan'ın reis vekiliydi; Midhat Şükrü [Bleda] da, bundan böyle yasallaşan İttihad ve Terakki Cemiyeti'nin sekreteriydi; bu adlara bir de, geleceğin Maliye Nazırı Mehmed Cavit eklenmelidir. Mehmed Cavit, aynı zamanda 'İspanyol Maşrık-ı Azamı'na bağlı olan Selanik'teki Perseverancia locasının da üyesiydi.

"Makedonya locası, 'yeniden doğuşu'nu, Ettore Ferrari'ye olduğu kadar genç bir Sefarad avukata: Emanuel Karasu [Emanuele Carasso]'ya da borçluydu. [...]

"Macedonia Risorta Locası'nın 1901-1908 senelerinde tekrîs edilen 188 üyesinden 23'ü muvazzaf subaydı"

'Macedonia Risorta'nın Üstad-ı Muhteremi Karasu [Carasso]'nun onayıyla, Jön Türkler, locayı, daha doğrusu (onun) Bekleme Odası'nı hareketlerinin merkezi ve arşivi olarak kabul ettiler. İlk zamanlarda, polis, locanın lokallerine doğrudan girmeye cesaret edemedi, çünkü bunlar, 'en azından görünüşte, yabancı Biraderlerin malıydı ya da onların himayesindeydi...' (E. Ferrari, 'La Massoneria e la rivoluzione turca', a.g.e., s. 127) [...]

"1901 ile 1908 yılının Nisan ayı arasında Macedonia Risorta locasında 188 kişi tekrîs edildi. Bunlardan 23'ü Rumeli'de karargâh kurmuş II. ve III. Kolordu'nun üst rütbeli muvazzaf subaylarıydı. [...] Bu veri [de], İttihad ve Terakki Cemiyeti ile masonluğun Osmanlı ordusu saflarına özel olarak sızdıklarını onaylayan bir diğer kanıttır." (Iacovella / Altınova 1999: 37-42)

İttihâd ve Terak̆k̆î ile "Kemalist Türkiye"nin rahmi olan Macedonia Risorta'nın toplam âzâ sayısı, 299 idi

Iacovella, Grande Oriente d'Italia'nın husûsî izniyle bu müessesenin arşivinde (Archivio storico del Grande Oriente d'Italia) yaptığı araştırmalar esnâsında, "İtalya Meşrik-ı Âzamı'nın yaklaşık 72 bin üyesinin adlarının el yazısıyla kaydedildiği, her sayfası numaralanmış, ağır cildler hâlindeki Loca Matrikül Defterleri" üzerinde bizzât çalışmış (Iacovella / Altınova 1998: 1-2), bunların arasında Macedonia Risorta'nın matrikül cetvellerini bulmuş ve onlardan ulaştığı 299 ismi kitabına (ss. 57-62) liste hâlinde dercetmiştir. Binâenaleyh, mezkûr Locaya, 1908 sonrasında 101 âzâ kaydedilmiştir.