İtalya'da büyük protesto hareketleri

İtalya'nın, sömürgelerini kaybettikden mâadâ, Fransa, Yugoslavya ve Arnavudluk'a bir mik̆dâr arâzîsini terketmek mecbûriyetinde kalması, İtalya'da, halkın geniş bir kesiminin büyük infiâliyle karşılaştı. Bu infiâlin haberlerini meselâ -Pâris'de münteşir, yüksek tirajlı- France-Soir gazetesinden tâk̆îb etmek mümkündür. (France-Soir, Siyonist "matbûât kralı" Pierre Lazareff'in têsîs ve idâre ettiği, 1950'li senelerden 1970'li senelere kadar Fransa'nın, evvelâ bir, müteâk̆iben iki milyon nüsha ile, en yüksek tirajlı gazetesiydi...)

France-Soir gazetesinin 11 Şubat 1947 târihli nüshasında, Müttefîk̆ Devletler ile İtalya ve eski peykleri arasında imzâlanan ve gâlibler lehine arâzî tanzîmi yapan 10 Şubat 1947 târihli Pâris Muâhedesinin haberi, bir harita ve bir resim refâkatinde manşetten veriliyordu:

"Quai d'Orsay'de târihî ân..." ("Ke Dorse": Pâris'de, Seine –Sen- nehrinin sol yakası üzerinde, Orsay Rıhtımı'nda, 37 numarada kâin Hâriciye Vekâleti binâsı ve bu Vekâlet...)

Harita, İtalya aleyhine yapılan hudûd tanzîmini gösteriyor, resim altında ise şu îzâhat bulunuyordu:

"İtalyan Murahhası Di Sovagna, 16. Lui'nin yazı masası üzerinde, Müttefîk̆ler ile Memleketi arasındaki muâhedenâmeyi imzâ ederken..."

Sol tarafta ise, iri puntolarla, halkın, bütün İtalya'da, imzâlanan Muâhedeye karşı gösterdiği infiâl bahis mevzûu ediliyordu:

"Yugoslavya'ya terkedilen İtalyan limanı Pola'da ve bütün İtalya'da, Sul̃h Muâhedesine karşı nümâyişler... Roma'da kanlı arbede... Pola'daki 13. İngiliz Livâsının kumandanı General R. W. M. de Winton, bu sabah, askerlerini teftîş ederken, mechûl bir kadın tarafından katledildi. İlh..."

11 Şubat 1947 târihli Cumhuriyet'te de (s. 3), aynı mâhiyette, A.P. mahrecli bir haber okunuyor:

"İtalyada matem... Bugün saat tam 11 de bütün İtalyada canavar düdükleri çalmış ve İtalyanları 10 dakika sükûta davet etmiştir. İtalya, Pariste imza edilen barış andlaşması dolayısile matem tutmaktadır."

(France-Soir, 11.2.1947, p. 1)

10 Şubat 1947 Pâris Sul̃h Muâhedesi, aleyhinde hudûd tanzîmi yapılan İtalya'da büyük infiâlle karşılandı. Hâlbuki, İtalya'nın sömürge kaybını dikkate almazsak, 12 Ada'nın Yunanistan'a peşkeş çekilmesiyle en büyük toprak kaybına uğrıyan Türkiye'den ise, hiçbir protesto sesi yükselmedi. Çünki Kemalist Hük̃ûmetin Yunanperver siyâseti ve bu totaliter rejimin matbûât ve halk üzerinde bu istikâmetteki ağır baskısı, buna imk̃ân vermiyordu...

***

Pâris Muâhedesi karşısında Cumhuriyet gazetesinin tavrı

Pâris Muâhedesi, "Millî Şef" devrinin matbûâtında da kendine geniş yer buldu... L̃âkin Anadolu Milletini, hâssaten Oniki Ada bakımından birinci derecede al̃âkadâr eden bir mes'ele sıfatıyle değil de, kendisini doğrudan al̃âkadâr etmiyen bir hâricî mes'ele, bir Avrupa kıt'ası mes'elesi olarak!

Bu tavrın bâriz bir temsîlcisi Cumhuriyet gazetesidir. Dîğer gazeteler (Akşam, Ulus, Vakit, Tasvir) gibi Cumhuriyet de, 11 Şubat 1947 târihli nüshasında, Muâhede haberini (tam sayfa) manşete taşıyordu:

"İlk Barış Andlaşmaları Dün İmzalandı... İtalya ile Bulgaristan, Rumanya, Macaristan ve Finlandiya Pariste andlaşmaları imzaladılar... İtalya, Yugoslavya ve Yunanistan hükûmetlerinin protestoları... İtalyan şehirlerinde andlaşmaya karşı gürültülü nümayişler yapılıyor, halk 'yaşasın faşizm' diye bağırdı... Dünkü imza törenine başkanlık eden Fransız Dış Bakanının nutku..."

Fakat, haberde, hiçbir şekilde, (yine aynen dîğer gazeteler gibi) bizim zâviyemizden Oniki Ada mes'elesine temâs edilmiyor, böyle bir mes'elemiz olduğuna telmîhde dahi bulunulmuyordu... Ne o günki, ne müteâk̆ib günlerdeki nüshalarında! Sık sık askerî mes'elerle alâkalı fıkra ve makâleler kaleme alan Abidin Dâver ("Hem Nalına, Hem Mıhına") ve hâricî haberler yorumcusu Ömer Rıza Doğrul ("Siyâsî İcmâl") tam bir sük̃ût içinde idiler... Aynen Gazetenin sâir muharrirleri gibi!

Mâmâfih, babasının Farmasonluk ve Fanatik Kemalizm an'anesini devâm ettiren Nadir Nadi, Muâhede hakkında uzunca bir başmakâle kaleme almaktan hâlî kalmamıştı: "Andlaşmalar eksik ve kusurlu oldu"... Bunda, Muâhedeyi, "Avrupada toprak davalarını nispeten olsun çözemediği, milletlerin yüreğini burkan adalet duygularını da pek hesaba katmadığı" için tenk̆îd ediyordu. Onun yaklaşımına nazaran, Oniki Ada, bizim değil de, İtalya'nın bir mes'elesidir, onun bir toprak kaybıdır: İtalya; Oniki Ada, v.s. gibi topraklarını kaybetmekle, harb cürmünün cezâsını çekmektedir:

"En suçlu sayılan devlet İtalya idi. Bütün sömürgelerini kaybetmek, Oniki adayı Yunanistana vermek, donanmasını Müttefiklere teslim etmek, ayrıca dolar hesabile ağır bir tazminata mahkûm olmak suretile, İtalya, Mussolini tarafından 1940 yılında işlenen feci hatayı ödiyecektir..."