Venizelos'un Mustafa Kemâl'i Nobel Sul̃h Mük̃âfâtına namzed olarak teklîf ettiği 12 Ocak 1934 târihli Fransızca mektubunun birinci sayfası...

***

"Mustafa Kemâl Paşa'nın millî hareketinin muhâsımlarına galebe çalmasını müteâk̆ib, 1922'de, Türkiye Cumhûriyeti'nin têsîsi, bu istik̆rârsızlık ve taassub hâlini kat'î sûrette nihâyete erdirdi. (L'instauration de la Republique turque en 1922, lorsque le mouvement national de Moustapha Kemal Pacha triompha de ses adversaires, mit definitivement fin a cet etat d'instabilite et d'intolerance.)

"Filhakîka, bir milletin hayâtında bu kadar kısa zamânda bu derece cezrî bir tahavvül ancak nâdiren vâk̆î olmuştur. (Rarement, en effet, fut realise en si peu de temps un changement aussi radical dans la vie d'une nation.)

"Hukûk ile dîn mefhûmlarını birbirine karıştıran teokratik bir rejimin hâkim olduğu inhitât hâlindeki bir imparatorluğun yerine, asrî ve millî vasıfta zinde ve cevvâl̃ bir Devlet ikâme oldu. (A un empire en declin, vivant sous un regime theocratique ou la notion du droit et de la religion [les notions de droit et de religion] se confondaient, se substitua un etat [Etat] national et moderne, plein de vigueur et de vie.)

"Büyük ısl̃âhatçı Mustafa Kemâl Paşa'nın öncülüğünde, Pâdişâhların mutlak̆iyet rejimi l̃ağvedildi ve Devlet, açıkça L̃aik bir hüviyet kazandı. Artık bütün bir millet terak̆k̆îye koşuyor, medenî milletlerin ön saflarında yer alma hırsıyle ileri atılıyordu. (Sous l'impulsion du grand reformateur, Moustapha Kemal Pacha, le regime absolutiste des Sultans fut aboli, et l'etat [l'Etat] devint franchement laıque. La nation toute entiere s'elançait vers le progres, ambitieuse, a juste titre de figurer a l'avant-garde des peuples civilises.)

"L̃âkin sul̃hü tahkîm hareketi, Türkiye'ye Türk unsurunun hâkim olduğu mevcûd görünüşünü kazandıran dâhilî İnk̆ilâblarla atbaşı yürüdü. Filhak̆îka, Türkiye, başka milletlerle mesk̃ûn arâzîsinin kaybını dürüstce kabûllenmekden çekinmedi ve muâhedelerle tâyîn edilmiş milliyet esâsına dayalı siyâsî hudûdlarından samîmiyetle memnûn bir hâlde, Yakın-Şark'ta sul̃hün hakîkî bir istinâdg̃âhı hâline geldi. (Mais le mouvement pour la consolidation de la paix marcha de pair avec toutes les reformes interieures qui donnerent son aspect actuel au nouvel etat [Etat] eminemment ethnique de la Turquie. En effet la Turquie n'hesita pas d'accepter loyalement la perte de provinces habitees par d'autres nationalites et, franchement satisfait de ses frontieres ethniques et politiques, ainsi definies par les traites, elle est devenue un vrai pilier de la paix dans le Proche-Orient.)

"Eski Osmanlı İmparatorluğu'nun halefi olan bu memlekette meydana gelen büyük tahavvülün netîcelerini ilk hissedenler, Türkiye'yle uzun asırları işgâl̃ eden kanlı mücâdelelerin dâimî bir husûmet hâlinde yaşattığı biz Yunanlılarız. (C'est nous autres Grecs, que des luttes sanglantes tinrent de longs siecles en etat d'antagonisme continu avec la Turquie, qui eûmes les premiers l'occasion de ressentir les effets du changement profond survenu dans ce pays, successeur de l'ancien Empire ottoman.

"Ön Asya felâketinin ertesinde, har̃bden bir millî Devlet hüviyetiyle çıkan zindeleşmiş Türkiye'yle bir îtilâf imk̃ânının mevcûdiyetini farkederek, ona dostluk eli uzattık ve samîmî karşılık gördük. (Ayant, des le lendemain de la catastrophe d'Asie Mineure discerne la possibilite d'une entente avec la Turquie regeneree, issue de la guerre comme etat [Etat] national, nous lui tendîmes la main qu'elle accepta avec sincerite.)

Venizelos'un Mustafa Kemâl'i Nobel Sul̃h Mük̃âfâtına namzed olarak teklîf ettiği 12 Ocak 1934 târihli Fransızca mektubunun ikinci sayfası...

***

"En vahîm ihtilâfların karşı karşıya getirdiği milletlere dahi, -bunlar samîmî sul̃h arzûsuyle hareket etmek şartıyle- aralarında îtilâfı sağlama husûsunda bir nümûne teşkîl edebilecek bu yakınlıktan, gerek bahis mevzûu her iki memleket, gerekse Yakın-Şark'ta sul̃h nizâmının muhâfazası için sâdece hayırlı netîceler istihsâl̃ edilmiştir. (De ce rapprochement pouvant servir d'exemple quant aux possibilites d'entente même entre des peuples que les plus graves divergences ont divise, lorsque ceux-ci se laissent penetrer du desir sincere de la paix, il n'est resulte que des bienfaits tant pour les deux pays en cause, que pour le maintien de l'ordre pacifique dans le Proche-Orient.)

"Hâlbuki, sul̃h dâvâsına bu pek kıymetli katkıyı borclu olduğumuz adam, Türkiye Cumhûriyeti'nin Reîsi Mustafa Kemâl Paşa'dan başkası değildir. (Or l'homme a qui cette contribution precieuse a la cause de la paix est due est bien le President de la Republique turque, Moustapha Kemal Pacha.)

"Bu mülâhazalar çerçevesinde, 1930'da, Yakın-Şark'ın sul̃h yolunda yeni bir devir başlatan Türk - Yunan Mîsâkının imzâlanması esnâsında Yunan Hükûmetinin Reîsi olan ben, Nobel Sul̃h Mük̃âfâtına Mustafa Kemâl Paşa'yı namzed göstermekle müşerrefim. (J'ai donc l'honneur en qualite de chef du Gouvernement hellenique en 1930, lorsque la signature du pacte greco-turc marqua une ere nouvelle dans la voie du Proche-Orient vers la paix, de poser la candidature de Moustapha Kemal Pacha a l'insigne honneur du prix Nobel pour la Paix [prix Nobel de la paix].)

"İhtirâmât-ı fâikamın kabûlünü istirhâm ederim, Efendim. (Veuillez agreer, Monsieur le President, l'assurance de ma plus haute consideration.)

"E. K. Veniselos."

Venizelos'un Mustafa Kemâl'i Nobel Sul̃h Mük̃âfâtına namzed olarak teklîf ettiği 12 Ocak 1934 târihli Fransızca mektubunun üçüncü ve son sayfası... (Atatürk'ün Millî Dış Politikası; Cumhuriyet Dönemine Ait 100 Belge 1923-1938, Ankara: T.C. Kültür Bak. Yl., 1981, II/241-243; Fırat Üni.'de Yrd. Doç. Dr. Zafer Çakmak, "Venizelos'un Atatürk'ü Nobel Barış Ödülü'ne Aday Göstermesi", Erdem, 2008/52: 106-108'den naklen; https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/670789; 7.3.2026)

***

Venizelos'un Mustafa Kemâl'i Nobel'e namzed göstermesinde "Ayasofya Bizans Müzesi" de bir âmil oldu mu

Dikkate alınması l̃âzım gelen bir rivâyete nazaran, Venizelos'un Mustafa Kemâl'i Nobel Mükâfâtı'na namzed göstermesinde, onun, Ayasofya-i Kebîr Câmi-i Şerîfi'ni (Şerefli Büyük Ayasofya Câmii'ni) "Bizans Müzesi"ne tahvîl etmesi de müessir olmuştur.