Yıllar önce, Latin Amerika'nın o kanlı haberlerini izlerken içimizden "Tanrım, ne hale gelmişler" derdik. Karteller, mafyalar, sokak ortasında infazlar... Uzak bir kıtanın hastalığıydı bu (Durumu kavramaları için gençlere "Scario" adlı filmi öneririm). Türkiye ile Latin Amerika'nın dört temsili ülkesi (Meksika, Brezilya, Arjantin, Kolombiya) arasında; suçun popüler kültürde parlatılması, gençlerin bu estetikten etkilenmesi, çocuk/ergen suçluluğunun yükselmesi, kayıt dışı ekonomi-kara para akışlarının ağırlığı ve kurumların zayıflamasını konu alan karşılaştırmalı bir akademik çalışma var mıdır Genç akademisyenler için geride bir fikir bırakarak, kendi gözlemlerimi paylaşmak isterim.

Gözlemimizi, üç pencerenin ardından yapalım: kültür, ekonomi ve kurumlar. RTÜK'ün bulguları, 18 ile 35 yaş arasındaki Türk gençlerinin yüzde seksenine yakınının mafya ve suç temalı dizilere ilgi duyduğunu ortaya koyuyor.

Latin Amerika'da bu mekanizmanın adı 'narcocultura'dır. Kültürden ekonomi meselesine geçelim. Gölge ekonominin büyüklüğüne ilişkin tahminlerde Türkiye yüzde 27.43 ile Meksika'nın (yüzde 28,07) hemen yanı başında duruyor.

Türkiye 2024 yılı itibariyle, 2021 yılından beri bulunduğu FATF'in artırılmış izleme listesinden çıkmayı başardı; bu olumlu bir adımdır. Latin Amerika'dan alınacak ders şu: Bir yerde suç ekonomisi kültürle birleşirse, hele ki genç işsizliği de yaygınsa "iş var mı" sorusunun yanına "kolay para var mı" sorusu eklenir. Son dönemde gündemden düşmeyen kumar bağımlılığı başlığına da bu açıdan bakılabilir. Son olaraksa kurumların içleri boşalır. 2025 Yolsuzluk Algısı Endeksi'nde Türkiye 31 puanla, yüz yirmi dördüncü sıradadır (Uluslararası Şeffaflık Örgütü (Transparency International) 2025 Yolsuzluk Algı Endeksi). Meksika 27 puan, Brezilya 35, Arjantin 36, Kolombiya 37. Bu çerçevede Türkiye ile seçili Latin Amerika ülkeleri, aynı "alt bant" içinde yer alır; bu da kurumların itibar ve kapasite sorununun ortaklaştığını düşündürür.

Hukuk devleti sıralamasında ise Türkiye yüz kırk üç ülke içinde yüz on sekizinci; Meksika yüz yirmi birinci (Dünya Adalet Projesi (World Justice Project - WJP) Hukuk Devleti Endeksi 2025). Bu rakamlar,