İbn Haldun, insan, başkasının sahip olduğu şeyleri zor kullanarak alma tabiatına sahiptir, dedikten sonra, devlet mekanizmasının, bu güçlü tabiatı engellemek üzere doğduğunu belirtir. Aslında bu tespit, insanların can, mal, nesil, akıl ve inanç emniyetinin korunmasına yönelik bütün iyiliklerin bir kötü tabiattan kaynaklandığını da ortaya koymaktadır. Kuşkusuz, sonuçları ve etkileri itibariyle son derece kötü bir özelliktir bu tabiat. Ama bu tabiatın tetiklemesiyle devlet gibi bir organizasyon doğmuş, ordular oluşturulmuş, polis teşkilatından tutun istihbarat örgütlerine kadar sayılmayacak çok organizasyon insanların hayatlarında etkin olmaya başlamışlardır. Zamana göre ahşap, demir ve çelik kapılar, kilitler, anahtarlar, korunaklı evler, çelik kasalar, bunları üreten sayısız fabrikalar, şatolar, evleri ve şehirleri saran surlar, muhtemel saldırılara karşı kaleler, kışlalar, ordugahlar, sürekli olarak gelişen silahlar, her bakımdan emniyetli meskenler, siteler, kısacası İbn Haldun'un ifadesiyle umran bu kötü tabiatın etkisiyle ortaya çıkmıştır. Bu tabiat devam ettiği için de insan hayatındaki medeniyet gelişmesi de durmadan devam etmektedir. İnsan hayatı devam ettiği sürece bu tabiat da devam edeceğine göre medeniyetin gelişimi de devam edecektir.

Başkasının sahip olduğu şeyler ifadesinin altına can, mal, akıl, nesil ve inanç ile ilgili her şey girer. Bu yüzdendir ki İslam düşüncesinde devletin temel görevleri can, mal, nesil, akıl ve inanç emniyetini sağlamak şeklinde sıralanır.

Bunu söylememizin nedeni, kötülüğün ya da acı veren hadiselerin birey ve toplum olarak insanı olumsuz yönde etkilediğini, ama bu olumsuz etki nedeniyle insanın ruhunda ve sosyal hayatında savunma mekanizmasının harekete geçtiğini vurgulamaktır. Her acı veren hadise, her sergilenen kötülük, insana eksiğini, gediğini, açığını görme ve bunları giderme fırsatını vermektedir. Yeryüzünde kötülüğü kaldırmamız mümkün olmadığına göre ona karşı tedbirleri sürekli ilerletmek gibi bir yükümlülüğümüz vardır. Medeniyet, umran dediğimiz şey de bunun eseridir.

O yüzden acıları, kötülükleri lokalize etmek, ama tedbirleri genelleştirmek gerekir. Çünkü acıları sürekli hale getirmek, kötülükleri gerçek hacimlerinin dışına taşırmak insana bunlardan kurtulma imkanını vermediği gibi sürekli hale getirilen acı büyüyen bir kar topu gibi kişiyi veya toplumu altına alarak boğar. Kötülüğün, acının ilacı onu gerçek hacminin sınırları içinde tutup tedbirin çerçevesini zamanın sunduğu imkanlar muvacehesinde genişletmektir.

Tabiat hadiselerinin verdiği acılara da bu gözle bakmak gerekir. Mesela sürekli olarak depremlerin yaşandığı Japonya'da bu bağlamda alınan tedbirler bütün dünyada hayranlık uyandırmakta ve her devlet böyle bir hadise karşısında Japonların aldıkları önlemleri örnek almaya çalışmaktadır. Acının, acı veren hadiselerin insanın hayat kalitesi üzerinde de olumlu, iyileştirici etkisi vardır. 1976 yılında Van-Çaldıran'da yaşanan depremi hatırlıyorum. Birçok insan hayatını kaybetmişti. Köstebek yuvasından hallice toprak evler insanların üzerine yıkılmış, tam da böyle bir mevsimde insanlar hayvanlarıyla birlikte açıkta kalmışlardı. Akrabalarının yanına sığınanlar olduğu gibi, böyle bir imkanı olmayanları da devlet, Anadolu'nun içlerine, Ankara'ya, Adana'ya, Isparta'ya ve başka şehirlere götürmüş, evleri tamamlanıncaya kadar oralarda barınmalarını sağlamıştı. Daha sonra insanlar köylerine geri dönmüşlerdi. Acılarını yavaş yavaş unutmuşlardı. Ama gittikleri yerlerdeki hayat kalitesi ilgilerini çekmişti. Oralarda gördükleri evleri, evlerin iç dizaynını, daha başka davranışları imkanları nispetinde uygulamaya koymuşlardı. Bugün Çaldıran çevresinin sosyal hayatındaki gelişmişliği söz konusu deprem öncesi sosyal hayatın geriliği ile mukayese ettiğim zaman bir acının, insanın önüne gelişmeye dair büyük imkanlar çıkardığını somut olarak görüyorum.