Şair Hâtemî, "Erişir menzil-i maksuduna aheste giden tiz-reftar olanın payine damen dolaşır" (Yavaş giden, amacına ulaşırhızlı gideninse, ayağına eteği dolaşır) derken bugünkü kafa karışıklığımızı öngörmüş müydü, bilinmez. Çünkü son yıllarda teenniyi elden bıraktığımız, her şeye aceleyle giriştiğimiz için iç ahengimizin iyice bozulduğu, ayaklara dolanacak "damen"imiz kalmadığı için de ayaklarımızın mecburen birbirine dolandığı bir gerçektir. Hiçbir menzile varamıyoruz.

Beyitte geçen "aheste" kelimesi, Farsçada yavaş demektir. Ama artık İranlılar günlük konuşmada genellikle "yevaş" kelimesini kullanıyorlar. Başka kalıplarını da türetmişler; yevaşegi boroyavaş git...

Araplar, halk lehçesinde yavaş anlamında "şuwey" diyorlar. Bir rivayete göre bu "şuwey" de "yavaş"tan bozmadır. Bunun yanında "yewaş" da kullanılıyor, günlük dilde. Fasih Arapçası "mehlen" ve "ruweyda"dır, malum.

Kürtçesi "hêdî"dir. Bugünlerde yazdım-sildim inatlaşmasına konu olan "hêdî". Ama Kürtçede "yewaş" kelimesi de kullanılır. Şakiro, sevgilisine "hêdî hêdî, yewaş yewaş, lezke were" (hêdî hêdî, yavaş yavaş, acele gel) diye seslenir. Edebiyatçılar bilir, bu tarz ifadelere "tezat sanatı" denir. Yavaş gel, mehtap uyanmasın, ama acele et, mehtap yerine sokak lambaları ansızın yanarsa, bekçilere yakalanırsın, der gibi. Adımlarını dikkatli at, kelimelerini seçerek kullan, diyor koca dengbêj.

Yahya Kemal de bunun için mi "aheste çek kürekleri mehtap uyanmasın" demiş, kestirmek zor. Ama mühim ve anlamlı bir ikaz.

Bir başka dengbêj, "hêdî bajon gelî siyaran, birîndarım" (yavaş sürün ey süvariler, yaralıyım) diye seslenir. Görüldüğü gibi yolların zikzakları, tehlikeleri, kazaları Kürtleri de etkiliyor, Kürtler de bunlardan bizar oluyorlar. Bu yüzden Kürtçe uyarıyorlar sürücülerini, ta atlı zamanlarda bile.

Son günlerde Diyarbekir, Mardin ve Van gibi şehirlerde yollara yazılan "hêdî" ve "yavaş" şeklindeki uyarıların sosyolojik, psikolojik ve edebi, hatta ekonomik alt yapısı var, anlayacağınız.

Şakiro, sevgilisinden hem yavaş gelmesini hem de acele etmesini isterken, pusuda bekleyenlerin ortalığı velveleye vermelerine fırsat vermeme uyarısında da bulunuyor, bir yandan.

Yahya Kemal de "mehtabın uyanması" ile birlikte ne gibi kötülüklerin ortalığı kaplayacağını öngörecek ferasettedir zaten.