İlker atak'ın "Sarı Zarflar" filmini izledim. Film Berlin Film Festivali'nde Altın Ayı ödülü almış. ok etkilendim. ok güzeldi, çok üzüldüm, filmin yarısında çıkmak istedim, çıkamadım.

İşten atılan devlet memurlarına bu durum sarı zarflarla bildirilir. Filmde bir barış bildirisini imzaladıkları için bir gecede işten atılan çok sayıdaki devlet memurumuzun dramı, kurum adı verilmeden anlatılıyor. Bir fakültemizdeki tiyatro bölümünün bütün öğretim üyeleri atıldığı için o bölüm kapanmış, o yıl mezun verememişti. Konu işten atılan tiyatrocu öğretim üyeleri etrafında şekillenmiş.

"Sarı Zarflar" filminin konusu sadece bizi ilgilendirmiyor, evrensel bir konu. Bir zamanlar Nazi Almanya'sında da İtalya'da da Güney Amerika'da da benzer sıkıntılar yaşandı. Hiçbir fiziksel eylemde bulunmamış insanlar, sadece düşüncelerinden veya ırksal aidiyetlerinden ötürü işlerinden atıldılar.

Nazi Almanya'sında Hitler rejimine karşı olan pek çok bilim insanı ve sanatçı ülkesini terk etmek zorunda kalmıştı. Bunlar arasında Freud ve Einstein da vardı. Freud ölmeden bir yıl önce Almanya'dan Londra'ya göç etmek zorunda kalmıştı. Almanya'dan atılan bilim insanlarının bir kısmı Türkiye Cumhuriyeti'ne sığınmıştı. Sığınmaları için Einstein, İsmet İnönü'ye mektup yazmıştı, mektubuna olumlu cevap almıştı. Bunun üzerine çok değerli bilim insanları Türkiye'de ağırlanmıştı, üniversitelerimizde çalışma fırsatı bulmuşlardı.

Türkiye'nin bilim insanlarını misafir etme konusunda tek bir şartı vardı. Bu da bir yıl içinde Türkçeyi öğrenmeleriydi. Hepsi öğrendi. Aralarındaki kimyacı bir öğretim üyesi, "Element ile elemanı ayırt edemeyen elemanlardan el aman" esprisini yapacak kadar Türkçeyi öğrenmişti.

10 Kasım 1938'de öğlen saatlerine doğru Atatürk'ün aramızdan ayrıldığı tüm ülkede duyulmuştu. Bir Alman öğretim üyesi koşup fakültenin dekanına gider, "Atatürk ölmüş, derse gireyim mi girmeyeyim mi" diye sorar. Dekan o sırada ağlamaktadır, "Ülkenizde böyle bir insan ölünce ne yaparsanız onu yapın" der. Alman hocanın cevabı ise "Benim ülkemde bugüne kadar böyle bir insan hiç ölmedi" şeklinde olur.

Milan Kundera'nın "Varolmanın Dayanılmaz Hafifliği" romanında ve bu romana dayanılarak çevrilmiş filmde sarı zarf konusu ve baskısı işlenmişti. Genç hekim sadece komünist rejime karşı yazdığı makaleden ötürü duygusal ve fiziksel ablukaya alınmış, sonra da işinden atılmıştı.

Amerika Birleşik Devletleri'nde McCarthy döneminde çok sayıda kişi muhbirlerin asılsız ihbarları üzerine soruşturmaya uğramış, işinden atılmıştı. Rosenberg'ler, atılanlar kadar bile şanslı değildi. Amerika'nın atom sırlarını Sovyetlere sattıkları şeklindeki temelsiz suçlamayla bu karı koca idam edilmişti. Bilirkişi olarak mahkemeye çağrılan bir fizik profesörü atom reaktörünün yapısı diye sunulan grafiğin aslında bir elektrikli süpürge makinasına ait olduğunu söylemişti. Ancak mahkeme bu bilgiyi dikkate almamıştı.

Sovyetler Birliği'nde sarı zarf çalışanlar üzerinde bir kabustu. Hatta bu rejim altında işten atılmak veya tutuklanmak için sarı zarflara bile ihtiyaç yoktu.