Pilot savaşta fırlatma koltuğunu harekete geçirdiğinde aslında yalnız değildir. Aşağıda da hayatta kalmasını sağlayacak donanıma sahiptir. Tabancadan suya, beslenme barlarından denize düşmüşse köpek balıklarından koruyacak malzemelere kadar birçok ekipmanı vardır. Onları kullanarak düşman eline geçmeden yaşamaya çalışır. İşte o bağlar ve süreç...

DÜŞMAN toprakları üzerinde uçuyordur. Bir anda uçağı vurulur ya da başka bir nedenle uçak anormal duruma girer. Savaş pilotu artık uçağını terk etmek zorundadır. O an en zor andır...

Böyle bir durumda pilot, kokpitteki koltuğunun alt önündeki özel kolu çekerek saniyenin çok küçük bir bölümünde devreye giren bir zincirleme mekanizmayı başlatır. Önce uçağın kanopisi (üst camı) patlayıcı cıvatalarla parçalanır ya da tamamen fırlatılır. Ardından koltuk, (ejection seat) roket veya güçlü barut kartuşları yardımıyla uçağın dışına doğru büyük bir ivmeyle fırlatılır.

Fırlatma anında pilotun vücudu ciddi G kuvvetlerine maruz kalır. Bu yüzden pilotlar özel uçuş kıyafetleri, kasklar ve boyun destek sistemleri kullanır. Koltuk, pilotu belirli bir yüksekliğe ulaştırdıktan sonra otomatik olarak dengelenir, pilottan ayrılır ve uygun irtifada paraşüt açılır. Bu süreç o kadar hızlıdır ki pilot irtifada geçici baygınlık da yaşar. G kuvveti ile kanı aşağı çekilir. Ancak paraşütü açıldığında normale döner. Daha gelişmiş sistemlerde, pilotun bilinci kapalı olsa bile tüm süreç tamamen otomatik şekilde ilerler. Pilotun düşüş sırasında ve düştüğü anlarda nasıl davranacağını eğitimlerde gösterirler. Ve sakat kalmaması için gerekli yöntemler defalarca uygulama ile anlatılır.

Modern fırlatma koltukları yalnızca "kaçışı" değil, hayatta kalmayı da hedefler. Paraşüt, can salı, acil durum vericisi, oksijen tüpü ve deniz üzerine düşüşlerde şişebilen ekipmanlar bu sistemin parçasıdır. Pilotun belindeki kemere bağlı olan 'survival kit' yani hayatta kalma ekipmanları sayesinde pilot, uçağından ayrıldıktan sonra kurtarma ekipleri gelene kadar yaşamsal ihtiyaçlarını karşılayabilir. Bu kit kemere 5 metre uzunluktaki bir ip ile bağlıdır.

SAVAŞ PİLOTUNUN DONANIMLARI

Değişik savaş uçaklarının pilotlar için değişik malzemeleri vardır. Ama bunların belirli olanları değişkenlik göstermez. Yine de yeni teknolojilerle imal edilmiş güçlü ama hafif olanları tercih edilir.

Temel uçuş ekipmanı

Nomex uçuş tulumu: Pilotun en alt katmanıdır. Nomex adı verilen, yüksek ısıya ve aleve dayanıklı aramid kumaştan üretilir. Genellikle yeşil (sage green) veya çöl teni (desert tan) renklerindedir ve kokpitte otururken erişilebilen çok sayıda cebe sahiptir.

G-Süiti (Anti-G pantolonu): Yüksek manevralar sırasında pilotun bacak ve karın bölgesini sıkarak kanın beyinden aşağı akmasını engeller. Bu, pilotun bayılmasını (G-LOC) önleyerek yaklaşık 7.6 G kuvvetine kadar dayanmasına yardımcı olur.

Kask: Baş korumasının yanı sıra gürültü engelleme ve iletişim sağlar. F-35 gibi modern jetlerde kasklar pilota uçağın "gövdesinin içini görme" imkânı veren gelişmiş vizör ekranlarına sahiptir.

Oksijen maskesi: Yüksek irtifada hipoksiyi önlemek için otomatik olarak ayarlanan bir oksijen akışı sağlar.

Uçuş botları ve eldivenleri: Botlar genellikle çelik burunlu ve ateşe dayanıklı deriden yapılır. Eldivenler ise hassas dokunmatik ekranları kullanmaya uygun, yine Nomex malzemeden üretilmiş ince bir yapıdadır.

Hayatta Kalma ve Güvenlik Donanımı

Hayatta kalma yeleği: Pilotun uçaktan fırlatılması durumunda hayatta kalmasını sağlayacak; işaret fişeği, telsiz (Beacon-tek yönlü yer bildirimi) bıçak, pusula, fener ve su arıtma kiti gibi temel ekipmanları taşır.

Can yeleği (LPU): Suya iniş durumunda otomatik olarak şişerek pilotun başını suyun üzerinde tutan bir şişme yakadır.

Bu ekipmanların bir savaş pilotuna tam olarak uydurulması, özellikle kaskın milimetrik lazer taramalarla kişiye özel ayarlanması dahil olmak üzere yaklaşık iki günlük bir süreç gerektirir.

ÖZEL EKİPMANLAR

Uçaktan atlayan bir savaş pilotunun üzerinde, hem fırlatma anında hayatta kalmasını sağlayacak hem de yere indiğinde hayatta kalma (survival) şansını artıracak kritik ekipmanlar bulunur. Bu ekipmanlar genellikle pilotun kıyafetine entegre edilmiştir veya fırlatma koltuğuna bağlı bir paket içerisinde yer alır.

Bir savaş pilotunun üzerinde olması gereken temel ekipmanlar şunlar:

1- CAN YELEĞİ VE PARAŞÜT DONANIMI

Paraşüt: Fırlatma koltuğu sistemine entegre edilmiştir; koltuk pilotu fırlattıktan sonra uygun irtifada otomatik olarak açılır.

Can yeleği (LPU): Suya iniş durumunda otomatik veya manuel olarak şişerek pilotun su yüzeyinde kalmasını sağlar.

2- HAYATTA KALMA KİTİ (SURVİVAL KİT)

Fırlatma koltuğunun altında bulunan ve pilotla birlikte uçaktan ayrılan çantada bakın neler var:

Haberleşme: Acil durum sinyali yayan telsiz (ELT/PLB) ve işaret fişekleri (Light Sticks yeşil ve ayrıca kırmızı). Manyetik pusula, su geçirmez kibrit, magnezyum tutuşturucu, deniz işaret boyası, dingi tamir kiti, yiyecek paketi, düdük vs.

Su ve gıda: En az dört şişe içme suyu, su arıtma tabletleri ve yüksek enerjili besin takviyeleri.