Çok uçtuk çok kirlettik

Her gün milyonlarca insan havayolu yolculuğu yapıyor. Uçaklar tonlarca yakıt harcıyor. Geride müthiş bir kirlilik kalıyor. Gökyüzü çok büyük, uçsuz bucaksız gibi görünse de kirlenmenin faturasını ödemeye çoktan başladık. Yeni bir yakıt türü ortaya çıkıncaya kadar gökyüzünün işi zor. Biz insanların işi de zor. Büyük görev uçak ve motor imalatçılarına düşüyor. Bu geleneksel olan yakıttan kurtulmak gerekiyor.

COP31, Birleşmiş Milletler'in belki de en önemli organizasyonlarından biri. Kimilerine havanda su dövmek gibi gelebilir. Ama kirlenmenin sonuçları ile yüzleşmek açısından çok önemli. Baksanıza iklimler değişiyor. Yağmurlar eskisi gibi az yağmıyor. Ya hiç yağmıyor ya da hemen seller basıyor. Sıcaklık artıyor. Mevsimler birbirine giriyor. Çevremiz mikrop saçan atıklarla dolu. Bunları uzayıp giden sıralamalarla daha ne kadar ürkütücü olduğunu anlatabiliriz. Bir de işin hava tarafı var.

Evet uçuyoruz. Gideceğimiz yere çok kısa sürede ulaşıyoruz. Uçaklar insanoğlu için sunulmuş mükemmel ulaşım araçları. Konforu ve sonsuz rahatlığı sunuyor. Ama bir de madalyonun öbür yüzü var. Her an tepemizde en az 18-20 bin uçak var. Her gün neredeyse 100 binden fazla uçuş yapılıyor. Bu uçak motorları kerosen denilen gazyağı türevi bir yakıtlar çalışıyor. O müthiş itme gücünü yaratırken gökyüzünü tonlarca atıkla dolduruyor.

Haberin Devamı

Örneğin İstanbul'dan Los Angeles'a giden bir B787-9 Dreamliner uçağı maksimum kalkışla 13 saat 30 dakika içinde 76-77 tondan fazla yakıt harcıyor. Ya da İstanbul'dan Singapur'a uçan bir A350-900 uçağı 10 saatten biraz fazla bir uçuşta 66 ton yakıt harcıyor. Yine A350-900 San Francisco için İstanbul'dan uçuşta 80 tondan fazla kerosen yakıyor.

YÜZDE 2 AZ DEĞİL

Havacılık sektörü, küresel CO₂ emisyonlarının yaklaşık yüzde 2 ila yüzde 3'ünü oluşturuyor. Bu, oran olarak az gibi görünebilir ama gerçek öyle değil. Ciddi bir sonuç. Hava taşımacılığı, birim yük veya yolcu başına en yüksek karbon emisyonuna sahip ulaşım türlerinden biri olarak kabul ediliyor. RDC Aviation 2026 Verileri raporlamasına göre, 2026 yılının ilk 7 ayında küresel yolcu havacılığı kaynaklı emisyonlar 473 milyon ton CO₂ seviyesine ulaştı.

Haberin Devamı

Uçakların karbon salınımına etkisi:

Fosil yakıt tüketimi: Uçaklar jet yakıtı gibi fosil bazlı yakıtlar yakar ve bu yanma sonucunda atmosfere doğrudan karbon-dioksit (CO₂), nitrojen oksitler (NOx), su buharı ve partikül madde (PM) yayılır.

İrtifa faktörü: Uzun mesafeli uçuşların ulaştığı yüksek irtifalarda salınımın iklim üzerindeki radyatif etkisi daha da artabilir.

LTO döngüsü: Uçakların iniş, kalkış ve yerde taksi yaptığı (LTO) döngülerde CO₂ emisyonları yoğunlaşır.

ÇİN CE-25E ELEKTRİK UÇAK

Sektör gökyüzüne ve yaşamımıza verdiği zarardan kurtulmak için alternatif yakıt arayışlarını çoğaltıyor. Sürdürülebilir Havacılık Yakıtları (SAF), fosil yakıtlara kıyasla karbon ayak izini önemli ölçüde azaltabilen bitkisel yağlar veya atıklardan elde edilen yakıtlar kullanılmaya başlandı. Ama ne yazık ki bu yakıtın üretimi sınırlı. İmalatçılar ve depolar yeterli değil. Şimdilik havayollarının çoğu 2050 gibi bir hedefe bu yakıt türü ile giderek zararı sıfırlamayı hedefliyorlar. Bunun ne kadar gerçekçi olacağı konusu da dünyada ciddi tartışmalara yol açıyor.

Haberin Devamı

Elbette uçak sanayi boş durmuyor. Yeni nesil uçaklar daha az yakıt tüketiyorlar. Birçok havayolu Airbus NEO serisi gibi yeni uçak serilerini filolarına katıyorlar. Havalimanları tedbirlerini alıyor ve az kirletmenin sertifikasını alarak rekabeti arttırıyorlar. İstanbul Havalimanı'nda uygulanan eş zamanlı üçlü pist operasyonları(TRO) gibi projelerle uçuş mesafeleri kısaltılıyor ve yıllık on binlerce ton karbon salınımı engelleniyor. Türk Hava Yolları ® CO2mission gibi programlar aracılığıyla yolcular, uçuşlarının karbon ayak izini gönüllü olarak hesaplayıp dengeleyebiliyorlar. THY'nin hedefi de 2050 yılı olarak görünüyor. Karbon ayak izini azaltmak için bireysel tedbirler de gerekiyor. Bunun içinde daha çok direkt uçuşlar öneriliyor. Pegasus Hava Yolları 2050 Net Sıfır Karbon Emisyonu Yolculuğumuz başlığı ile hedeflerini duyururken özellikle yeni nesil NEO uçaklarını arttırıyor.

Haberin Devamı

AIRBUS HİDROJENLİ UÇAK

GERÇEK ÇÖZÜM YENİ BİR YAKITTA

SAF diye adlanan yakıt ucuz değil. Ondan da geriye kalanlar var. Yani bulunan çözümlerin çoğu şimdilik geçici. O yüzden 2050 yılından söz ediliyor. Uçakların elektrikli olması bugün enerjinin depolanması yani batarya konusu nedeniyle uzun süreli düşünülemiyor. Ama Çinli uçak üreticisi COMAC bir devrim yaptı ve geçtiğimiz günlerde CE-25A adını verdiği elektrik uçağı ile ilk insanlı uçuşunu gerçekleştirdi. 19 yolcu kapasiteli, 400 km'den fazla menzili, 10 elektrik motorlu uçak çevreye hiçbir zarar vermiyor. İlk insanlı uçuşta 16 dakika 38 saniye havada kaldı. Kısa uçuşlar için çok ümit verici bulundu. Üstelik bataryaları farklı bir teknoloji ürünüydü. Menzil ciddi bir sorun. Uçağın büyüklüğü, ağırlığı elektrik motorları için büyük sorun. Bu uçuş 16 dakikadan biraz fazla sürdü. Yine de çok ciddi bir çalışma ile çığır açacak bir uçak ortaya çıktı. Sisteme ne kadar katkısı olacağını tam olarak bilmiyoruz. Yapılan hesaplarda 60 tonluk bir uçak için yaklaşık kendi ağırlığının 5-10 katı ağırlığında bir batarya gerekiyor. Bu da elektrikli büyük yolcu uçakları hayali için şimdilik yeterli değil.