1929 Ekonomik Buhranı'nın ardından yerli mallar önem kazanmış, bu nedenle Milli İktisat ve Tasarruf Cemiyeti kurulmuş, 1930-1932 yılları arasında Ankara'da Türk Ocağı ve Evkaf Apartmanı'nda yerli ürünlerden oluşan sergiler açılmıştır. Kalıcı bir sergi evi binasının gündeme gelmesiyle de Mimar Şevki Balmumcu'nun tasarladığı Ankara Sergi Evi binası 30 Ekim 1934 günü Başbakan İsmet İnönü tarafından açılışı yapılarak hizmete girmiştir. 1946 senesinin Ekim ayında Sergi Evi'nin bir opera binasına dönüştürülmesi kararı alınmış, bunun için Mimar Paul Bonatz görevlendirilmiştir. Tadilattan geçirilen binaya "Büyük Tiyatro - Opera Sahnesi" adı verilerek 2 Nisan 1948 günü saat 20.30'da Adnan Saygun'un "Kerem" operası ile perdelerini açmıştır.

*Sergi Evi 1930'ların sonu.

*Atatürk Sergi Evi'nde 10 Kasım 1934

1940'lı yıllarda gazetelerde sanat yazıları yazan Lütfi Ay Radyo Dergisi'nde yeni açılan bu opera binasının dolmayacağını iddia etmiştir. Yazısında "...Nüfusu 300 bini aşmayan başkentimizde her akşam muntazam temsiller verecek olan Devlet Opera ve Tiyatrosunun ilk merak ve heves geçince, her akşam 650 kişiden fazla bir seyirci kütlesiyle karşılaşacağı şimdilik şüphelidir" cümlesiyle olumsuz düşüncesini dile getirmiştir. Ankara, günümüzde 6 milyonluk bir kent... O zamanlar "650 kişilik salon dolar mı" diye endişe eden Lütfi Bey şimdi bilet bulmak için gün ağarmadan kuyruğa giren Ankaralıları görseydi kim bilir ne düşünürdü.

Geçen akşam biz de bu salondaydık. Lucia Di Lammermoor operası için en arkadan yer bulabilmiştik. Bu operayı özel kılan Donizetti kardeşler ve Leyla Gencer'dir. Bilindiği üzere Walter Scott'un "Lammermoor'un Gelini" adlı kitabından uyarlanan, librettosunu Salvadore Cammarano'nun kaleme aldığı, Gaetano Donizetti'nin bestelediği bu üç perdelik eser ilk kez 26 Eylül 1835 günü Napoli'de izleyiciyle buluşmuştur. Biz de ise ilk kez 1953 senesinde yine Ankara Büyük Tiyatro'da sahnelenmiştir.

Gaetano ve Giuseppe Donizetti

DONİZETTİLER

Eserin sahibi Gaetano Donizetti "Aşk İksiri", "Don Pasquale" gibi yetmişten fazla opera yazan meşhur bir isimdir. Ağabeyi Giuseppe Donizetti nam-ı diğer "Donizetti Paşa" ise Osmanlı sarayında görev almış önemli bir müzik insanıdır. Donizetti Paşa, 17 Eylül 1828 günü Muzikâ-i Hümayun'un başına geçerken II. Mahmut için "Mahmudiye", Sultan Abdülmecit içinse "Mecidiye" marşlarını yazmıştır. Mecidiye Marşı, 22 sene boyunca Osmanlı devletinin marşı olarak çalınmıştır. Günümüzde Donizetti kardeşler konusunda en kapsamlı araştırmayı Emre Aracı yapmış, kitap yazmış, mektuplarını yayınlamıştır. Gaetano, bu mektuplarda ağabeyi Donizetti Paşa'yı "Fratello Turco" (Türk Ağabeyim) diye tanımlamış, ağabeyinin İtalya'dan İstanbul'a yerleşme kararını eleştirmiş, bunun bir "aptallık" olduğunu ifade etmiş ve "Anlaşılan 8000 Frank onun gözünü kör etmiş" diye yazmıştır. Donizetti Paşa ise mektuplarına yansıdığı üzere İstanbul'daki hayatından son derece memnun bir şekilde yaşamış, 1856 senesinde son nefesini İstanbul'da vermiş ve yine İstanbul'a gömülmüştür.

*Eski Sergi Evi, sonradan "Opera Sahnesi – Büyük Tiyatro" binası.

CUMHURİYETİN İLK YILLARINDA

Cumhuriyet ile birlikte birçok yabancı müzik insanı Türkiye'ye gelmiştir. Alman Paul Hindemith Ankara Konservatuvarı'nı kurmuş, başka bir Alman Carl Ebert tiyatro bölümünün başına geçmiştir. Ayrıca Maria Callas'ı yetiştiren İspanyol Elvira de Hidalgo da Ankara Konservatuvarında dersler vermiş, ünlü Macar besteci Bela Bartok Türk ezgilerini Anadolu'yu gezerek kayda almıştır. Ünlü Alman orkestra şefi Ernst Praetorius Riyaset-i Cumhur Orkestrası'nı yönetmiş, 1946 senesinde çok sevdiği Ankara'da vefat etmiştir. Aynı şekilde Alman Eduard Zuckmayer 1938 senesinde Gazi Eğitim Enstitüsü'nde müzik bölümünü kurmuş ve 1972 senesinde Ankara'da vefat etmiştir. Bu iki isim de Cebeci Asri Mezarlığı'na defnedilmiştir, tıpkı Donizetti Paşa'nın İstanbul'da aynı kaderi paylaşması gibi...