Uluslar arası siyaset sözlüğüne geçmiş şekliyle; Yalta, büyük devletlerin dünyayı kendi çıkarları doğrultusunda paylaşmasını ve nüfuz alanlarını belirlemesini ifade eden tarihsel bir kavramdır.

Kavram, 4-11 Şubat 1945 tarihlerinde Kırım'daki Yalta şehrinde yapılan Yalta Konferansı'ndan gelir.

Bu tarihten sonraYalta, büyük güçlerin bir araya gelip dünyanın siyasi haritasını ve güç dengelerini belirlemesini çağrıştıran tarihsel bir sembol halini aldı.

Evet! Uluslararası siyasetin en tehlikeli dönemleri, savaşların yalnızca cephede değil, kapalı kapılar ardında da yeniden şekillendirildiği zamanlardır. Bugün Ukrayna'da yaşananlar tam olarak böyle bir döneme işaret ediyor. Bir tarafta ülkesinin toprak bütünlüğünü korumaya çalışan Ukrayna, diğer tarafta askeri üstünlüğünü siyasi kazanıma dönüştürmek isteyen Rusya, öte yanda ise savaşı sona erdirme iddiasıyla ortaya çıkan ancak kendi küresel hesaplarını da masaya koyan Amerika Birleşik Devletleri var.

Bu üç aktörün mücadelesi artık yalnızca Ukrayna'nın geleceğini belirlemiyor. Avrupa'nın güvenliğini, NATO'nun anlamını ve İkinci Dünya Savaşı sonrasında kurulan uluslararası düzenin geleceğini de tartışmaya açıyor.

Donald Trump'ın yeniden şekillendirmeye çalıştığı dış politika, başlangıçta bir barış girişimi gibi sunulsa da giderek daha karmaşık bir pazarlığın görüntüsünü veriyor.

Trump, Ukrayna Savaşı'nı bitirerek büyük bir diplomatik başarı elde etmek istiyor. Çünkü savaşın sona erdirilmesi, Amerikan kamuoyuna seçim vaatlerini yerine getirdiğini göstermek açısından önemli bir siyasi fırsat. Ancak Washington'ın önceliği ile Kiev'in önceliği aynı değil.

Trump açısından önemli olan savaşın hangi şartlarda sona ereceğinden ziyade, bu sürecin kendisine nasıl bir siyasi ve stratejik kazanç sağlayacağıdır. Ukrayna açısından ise mesele çok daha hayati: Topraklarını, bağımsızlığını ve gelecekte yeniden saldırıya uğramayacağına dair güvenceyi korumak.

İşte bu noktada Trump'ın barış arayışı ile Putin'in jeopolitik hedefleri arasında tehlikeli bir kesişme ortaya çıkıyor.

Vladimir Putin'in Ukrayna konusundaki taleplerini yalnızca birkaç bölgenin kontrolünü ele geçirmek şeklinde değerlendirmek büyük bir yanılgı olur.

Moskova, Avrupa'nın tamamını ilgilendiren yeni bir güvenlik düzeninin de tartışılmasını istiyor.

Moskova, Kiev'in Batı ittifaklarıyla bütünleşmesini kendi güvenliğine yönelik bir tehdit olarak değerlendiriyor.

Putin, Trump ile yalnızca savaşın sona ermesini konuşmak istemiyor. Avrupa'nın gelecekteki güvenlik mimarisini, NATO'nun konumunu, Baltık ülkelerinin durumunu ve Arktik bölgesindeki güç dengelerini de aynı diplomatik çerçevenin içine yerleştirmeye çalışıyor.

Bir başka ifadeyle Washington ve Moskova, 21'inci yüzyılda 1945 sonrasının Yalta anlayışını yeniden canlandırmak istiyor.

Trump'ın barış masasında Ukraynanın ne kadar söz sahibi olduğu hepimizce malum.

Amerikan temsilcilerinin Moskova ile yürüttüğü temasların yoğunluğuna karşılık Ukrayna ziyaretlerinin sınırlı kalması da bu algıyı güçlendiriyor. Rusya ile ekonomik iş birliği ihtimallerinin, enerji yatırımlarının ve ticari fırsatların diplomatik görüşmelerde önemli yer tutması, Washington'ın önceliklerine ilişkin soru işaretlerini artırıyor.

Üstelik Ukrayna'nın askeri kapasitesini doğrudan etkileyen Amerikan desteğinin azaltılması ihtimali, Kiev'in müzakere masasındaki elini zayıflatabilecek bir unsur.

Burada son derece önemli bir çelişki var: Bir ülkeye barış anlaşmasını kabul etmesi için baskı uygularken onun savunma kapasitesini zayıflatmak, gerçek anlamda kalıcı barışın önünü açmayabilir. Aksine, karşı tarafın daha fazla taviz elde edebileceği düşüncesini güçlendirerek saldırgan politikaları teşvik edebiliyor.

Trump, Ukrayna'nın haritasının biraz değişebileceğinden söz ediyor. Diplomatik dilde yumuşatılmış gibi görünen bu ifade, milyonlarca insanın yaşadığı toprakların ve bir ülkenin egemenlik haklarının tartışılması anlamına geliyor. Haritadaki değişiklik, bir kâğıt üzerindeki çizgilerin yer değiştirmesinden ibaret değildir. Evlerinden ayrılmak zorunda kalan insanların, işgal altında yaşayanların ve ülkelerinin geleceğinden endişe eden milyonların hayatını doğrudan etkiler.

Bu gelişmeler karşısında Avrupa'nın yaşadığı tedirginlik anlaşılabilir. Ancak Avrupa'nın asıl zayıflığı yalnızca Rusya'nın askeri gücü değil, kendi içinde ortak bir strateji oluşturmakta zorlanmasıdır.

Fransa başka bir öncelik belirliyor, Almanya farklı bir yaklaşım sergiliyor. Kuzey Avrupa ülkeleri kendi güvenlik kaygılarını öne çıkarırken diğer Avrupa başkentleri farklı siyasi hesaplarla hareket ediyor. Sonuçta kıtanın ortak bir diplomatik irade ortaya koyması güçleşiyor.

Rusya'nın Avrupa adına tek bir müzakereci belirlenmesini istemesi de bu dağınıklığın farkında olmasından kaynaklanıyor. Moskova, karşısında çok sayıda ülkenin farklı taleplerini değil, karar alabilen tek bir siyasi muhatabı görmek istiyor. Amerika da benzer bir yaklaşım sergiliyor.

Ancak Avrupa Birliği'nin sorunu temsilci bulamamakla sınırlı değil. Asıl mesele, o temsilciye ne kadar yetki verileceği ve alınacak kararların arkasında kaç ülkenin duracağıdır. Avrupa, ortak bir güvenlik politikası oluşturamadığı sürece Washington ve Moskova'nın belirlediği gündemin dışında kalma riskiyle karşı karşıya.

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'un Avrupa'nın kendi güvenliğini kendisinin tanımlaması gerektiği yönündeki açıklamaları bu bakımdan önemli. Almanya'nın yaklaşımı ise daha ihtiyatlı. Fakat açıklamalar ne kadar güçlü olursa olsun, askeri ve siyasi kapasiteyle desteklenmediği takdirde Avrupa'nın caydırıcılığı sınırlı kalacaktır.

Avrupa'nın artık şu gerçeği kabul etmesi gerekiyor: Kendi güvenliğini başkalarının siyasi tercihine bırakan bir kıta, geleceğini de başkalarının kararlarına teslim etmiş demektir.

Ukrayna krizinin en önemli boyutlarından biride, uluslararası anlaşmaların güvenilirliği meselesidir.

1994 yılında imzalanan Budapeşte Memorandumu, Ukrayna'nın egemenliğine ve mevcut sınırlarına saygı gösterilmesi yönünde güvenlik güvenceleri içeren önemli bir siyasi belgedir. Ukrayna, Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından elinde bulunan nükleer silahlardan vazgeçerken Rusya, Amerika Birleşik Devletleri ve İngiltere'nin güvenlik güvencelerine dayanmıştı.