TÜİK Başkanı Erhan Çetinkaya, görevden alındı. Başkanlığı döneminde enflasyon sepetindeki ürünleri değiştirerek enflasyonu düşük gösterdiği, bu yolla ücret ve maaş zamlarının düşük olmasına yol açtığı gerekçesiyle çok eleştirilmişti.

Ücret ve maaşların, enflasyonun çok gerisinde kaldığı vahim bir gerçektir.

Sepet tartışmasını istatistik uzmanlarına bırakıyorum.

İktidar hiç rahatsız değildi, eleştirilere karşı TÜİK'i savunuyordu.

Fakat TÜİK Nisan enflasyonunu aylık 4.18, yıllık yüzde 32.37 olarak açıklamış, Şimşek'in uyguladığı programın başarısızlığına delil olarak yorumlanmıştı. İktidar elbette rahatsız olmuştu.

Çetinkaya'nın süresi dolmadan görevden alındığı haber oldu. Ekonomi yazarı Şeref Oğuz, "ateşi düşüremeyen doktor dereceyi kırarmış" diye yazdı. Dünkü resmi açıklamada ise görev süresinin Ocak'ta dolduğu ifade edildi. Fakat hangi kanuna göre süre hesaplandığı belirtilmedi.

TÜİK örneğinde, CB sistemindeki "üst düzey" atamaları gözden geçirmek yararlı olacak.

Modern devlette ve Türkiye'de üst düzey kamu görevlerinin süresi kanunla belirlenir. Bu ilkenin arkasında bir devlet felsefesi vardır.

Eskiden hükümdarlar istedikleri an istedikleri atamayı yaparlardı. Devlet bir "patrimuan" yani "mülk"tü, memurlar da sadık hizmetkarlar. (Patrimonyal devlet)

Tunuslu Hayrettin Paşa görev sürelerinin kanunla belirlenmesini Abdülhamid'e teklif etmiş fakat kabul ettirememişti. Abdülhamid, istediği an atama yapma yetkisini elinde tutmak istiyordu.

Meşrutiyet'le başlayan idari reformlarla, Türkiye'de kabaca yüz yıldır yüksek kamu görevlilerin süresi kanunla belirleniyor.

Merkez Bankası Başkanı da TÜİK Başkanı da Diyanet İşleri Başkanı da 5 yıl süreyle atanırlar. Dört ve iki yıl gibi istisnai süreler de vardır. Tekrar atanabilirler.

CB sisteminde bu değiştirildi... Temel sorun bu.

Çünkü görev süresi belirsiz olursa, kamu görevlisi uzun vadeli programlar yapamaz, inisiyatif alamaz, emir bekler, oturur.

Sosyolog Weber modern kamu bürokrasisini "hukuki rasyonel bürokrasi" olarak tanımlamıştı: Yetkisi hukuka dayanır, işi de hükümdara hizmet değil, kamu görevini "rasyonel" olarak yapmaktır.

TÜİK Başkanı Erhan Çetinkaya 20 Ocak 2022'de göreve başlamıştı. Süreyi 5 yıl kabul edersek, kabaca 7-8 ay vardı. İktidar beklemedi, Çetinkaya'yı görevden aldı.

Sanırım mesaj verilmek istendi, laf dinlemeyen görevden alınır.

CB sistemi değil de normal bir başkanlık sistemi olsaydı görevden alınamazdı.

Hatırlayın, savaş kararı alan, ona buna posta koyan haydut ruhlu Trump, Fed Başkanı Jerome Powell'ı görevden alamadı.

Baskı yaptı, uydurma suçlamayla hakkında soruşturma açtırdı, "aptal... cahil" diye hakaret etti, ama görevden alamadı. Dahası Powell, görev süresi dolunca tabii ki başkanlığı bıraktı ama yine Trump'a boyun eğmedi, Fed'de görevine guvernör olarak devam edecek.