Fon soygununu teknik yönleriyle anlamak için izlediğim iktisatçılardan biri Kerim Rota'dır.

Rota, fon soygununun Temmuz 2025'te fark edildiğini yazıyor:

"Ne zaman TEFAS'a açıldılar ki bu da 2025 Temmuz'da oldu, bu tarihten sonra ben de, daha birçok uzman da konuyla ilgili yazmaya başladı ve uyardığı için gözaltına alınanlar oldu."

Rota'nın bu cümlesinde çok şey var. En önemlisi, ta Temmuz 2025'te fark edip açıklayanlar, uyaranlar olduğu halde "sistem" niye bir yıl, hatta Eylül 2016'da patlak verinceye kadar bekledi

Biliyorsunuz, eski MASAK Başkan Yardımcısı Ramazan Başak, haklı ve belgeye dayalı uyarılarının ardından gözaltına alınmıştı.

Bu sütunda en çok yazdığım konulardan biri "sistem"dir. Kuvvetler ayrılığı, denetim ve denge, bağımsız yargı, bağımsız kurumlar...

Kerim Rota, Agatha Christie'nin "Doğu Ekspresinde Cinayet" adlı romanıyla yazısına başlıyor. Dedektif Hercule Poirot, cinayette rolleri değişik derecelerde olan12 fail tespit etmişti. Rota da krizde rolü olan 12 faktörü anlatıyor: Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminden, cezasızlık algısına, Mehmet Şimşek'e, SPK'ya, BİST'e, BDDK'ya, Yargının koruma kalkanına, piyasa profesyonellerine, doğrudan failler ve işbirlikçilere, sosyal medyaya kadar 12 faktör.

Hukuken elbette hepsi sorumlu değil, bu faktörlerin bir kısmı sistemik sorunlardır.

Rota şu tespiti yapıyor:

"Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'ne geçişin ardından birçok özerk kurumda atama usulleri ve şartları değişti. Görevden almalar sıklaştı. 2018 sonrasında hayatımıza altı Merkez Bankası başkanı girdi. Ondan önceki 18 yılda bu sayı dörttü..."

Niye böyle olmuştu Rota, Prof. Dr. Hakkı Hakan Yılmaz'ın hazırladığı mukayeseli tabloyu veriyor: CB sisteminde, SPK'ya yapılacak atamalardaki liyakat şartları yumuşatılmıştı.

"Eskiden kurul üyeleri için ilgili alanlarda on yıllık mesleki deneyim aranıyor; hukukçu, özel sektör deneyimli ve kurum içinden gelen üyelerin bulunması kanunla güvence altına alınıyordu.

CB Sistemi'ne geçilirken bu koşullar kaldırıldı. Sermaye piyasalarında bir gün bile çalışmamış olmak artık SPK üyeliğine engel değildi. Beş yıllık genel çalışma deneyimi yeterli sayılıyordu."

Düşünün, bir dalda "on yıl" çalışmışsınız; bilgi ve tecrübe edindiğiniz gibi meslekî gelenekleri ve değerleri de özümsemişsinizdir.

Ama böyle birikiminiz olmadan atanırsanız, "bizden" davranışları ağır basar.

Nitekim bütün dünyada "üst kademe" görevleri için yüksek öğrenim gibi uzun süreli tecrübe de aranır.

CB sistemine geçerken, 9 Temmuz 2018'de parlamenter sistemin son kararnamesi olan 703 Sayılı KHK ve aynı gün yayımlanan 3 Sayılı Cumhurbaşkanı Kararnamesi ile yürütme organı yani devletin tüm icra ve denetim kurumları yeniden düzenlendi.

Sadece SPK değil, Merkez Bankası, BDDK, tüm Düzenleme ve Denetleme Kurumları, tüm "üst kademe