Ahmed Bey: "Telvihat-ı Tis'a'da 'Tarikatlar için geçen, üç mühim ve sarsılmaz kale-i İslâmiyeden bir kalesidir' ifadelerinde üç mühim kal'a-i İslâmiye'den biri tekkeler; öteki iki kale hangileridir"

Tarikatlar

Telvihat-ı Tis'a Risalesi'nde1 Bediüzzaman, tarikatların hakikatlerinden, öneminden, mesleklerinden, ifrat ve tefritinden, vartalarından, faydalarından bahseder. Tarikatın bir kutbu gibi tarikatı, tasavvufu, velâyeti, seyr-i süluku, vahdetü'l-vücudu, tarikatta sünnet, ihlâs ve hizmet anlayışlarını, şeriat, tarikat ve hakikat mefhumlarını, tarikatta dikkat edilecek hususları, tarikatın meyve ve faydalarını izah eder.

Bu Risale bir tarikat rehberi hüviyetindedir. Okuyucusu ister ehl-i tarik olsun, ister sadece doğru bilgi arayan birisi olsun, isterse Nur Talebesi olsun, tarikat ile ilgili hemen her meseleyi tam bir vukufiyetle öğrenir.

Bu Risaleyi okuyunca tarikat kurumunun bin yıldan beri İslâm ümmeti için çok önemli bir vazifeyi icra ettiğini, İslâm ümmetinin üç önemli kalesinden birisi olduğunu, yapı olarak hakkının yenmemesi gerektiğini kavrıyorsunuz.

Camiler

Diğer iki kalenin ne olduklarını anlamak için İslâm tarihine topyekûn bakmak lâzımdır. Bunlardan ilki mabed veya beytullah vasfıyla ifadesini bulan, içinde Allah'a doğrudan secde ve ibadet edilen, bütün ümmete her zaman manevî güç kaynağı olarak açık bulunan, ilk yıllarda halka açık bir okul ve içtimaî kurum olarak vazife icra eden camilerdir.

Cenab-ı Allah, Kâbe'yi insanların her türlü işi için toplantı ve güven yeri ve ibadet mekânı olarak vasf ediyor ve Kâbe'ye "evim" diyerek, Hazret-i İbrahim'e (as) temiz tutulmasını emrediyor.2 Bu sebeple Kâbe'ye beytullah denmiştir.

Resulullah Efendimiz (asm) diğer mescid ve camilere de beytullah demiştir.3 Diğer bir ayette de "Allah'ın mescitleri" vasfıyla anılan camileri 'Allah'a ve ahiret gününe iman eden, namazı dosdoğru kılan, zekâtı veren ve Allah'tan başkasından korkmayan kimselerin bina ve imar edeceklerini'4 bildiriyor.

Başlangıçta Medine'de dokuz mescid vardı. Daha sonra Müslümanlar genişledikçe kendi mahal ve şehirlerine mescid ve camiler inşa etmişlerdir.

Camiler, ilk yıllarda ibadet yeri olmakla beraber, içtimaî, idarî, siyasî, adlî, askerî, fikrî, ilmî hemen bütün toplum işlerinin içinde müzakere edildiği, Müslümanların dertlerinin dinlendiği, çareler üretildiği, çocuklara ve gençlere eğitim verildiği, dinin tebliğ edildiği, milletin can damarını teşkil eden kamu yapıları idi.

Medreseler / Okullar

Müslümanlar geliştikçe her iş için ayrı kurumlar ve mekânlar açmaya başladılar. Camiler ibadet ve dua merkezleri olarak bulunduğu mahalle nefes ve can olmaya ve ruh vermeye devam ettiler. Medreseler ayrı bir hizmet kolu olarak ayrıldılar.