13 Kasım Cuma akşamı, Üsküdar'da, İlke Vakfı'nın salonunda, yoğun bir dinleyici iştirakiyle, Tunus'taki İslâmî Hareket'in lideri Râşid el'Gannuşî'nin mücadelesinin ele alındığı bir program vardı. Tunus'daki hareket'in ismi, 'temel, asıl' gibi mânalara gelen 'Nıhzet' (en'nıhze..)'dir. (Ama, bu kelime latin alfabesiyle 'Nahda' şeklinde yazılmakta olup, ne mânaya geldiğini, -arabça yazılış şekli için sözlüklere bakmadan- anlamak mümkün olmamaktadır.)

Önce bir noktaya değinelim.. 4-5 ay kadar önce, Râşid el'Gannuşî'nin vefat ettiği haberi ajanslara gelince bir yazı yazmıştım. Ancak yazıyı gönderdikten bir kaç saat sonra, Star Gn. Yyn. Müdürü Nuh Albayrak Bey, 'Gannuşî'nin vefat haberinin doğrulanmadığı'nı belirtince, tabiatiyle o yazımın baskıya girmemişti.

Şimdi ise, 85 yaşını geçmiş bir siyasî lider olarak Gannuşî henüz de hayatta.. (Allah'u Teâlâ, ömrünü bereketlendirsin..)

Konumuzla ilgili de olduğu için, 19. Yüzyıl'ın son çeyreğindeki ünlü Alman başbakanı Bismarck'ın hatıralarında, Fransa-Alman gerginliğine yol açmamak için, Fransa'nın Tunus'a el koymasına karşı çıkılmaması gerektiğine dair notlar vardır.)

*

Tunus'daki İslâmî Hareket'in, 'Nıhzet'in aştığı merhaleler, diğer Müslüman coğrafyalarını bir çok ülkeden daha fazla Türkiye'nin Müslüman halkını ilgilendirir.. Çünkü, Tunus, yüzlerce yıl Osmanlı hâkimiyetinden kaldıktan sonra, 1881'den itibaren (ki, o zaman, Sultan 2. Abdulhamîd'in çaresiz kaldığını da belirtelim) Fransa hâkimiyetine geçmiş ve 75 yıl Fransa'nın elinde kalmıştı. Fakat, İkinci Dünya Savaşı sırasında ve sonrasında, arka arkaya düşen hükümetlerin ağır şartları altında olan Fransa, özellikle de 1954'de Cezayir Müslümanlarının Ferhat Abbas liderliğinde başlattıkları ve silahlı direniş karşısında, cebheleri daha fazla genişletmemek planıyla, Tunus'tan çekilmek zorunda kalmıştı.

Dahası, 2. Dünya Savaş'ın ağır sosyo-ekonomik şartları altında olan Fransa, Tunus sömürge ülkesi olarak kaldıktan sonra, istiklaline zâhiren kavuşmuştu ama, hapishanelerinde 10 yıl kadar yatan Burgiba, Fransa'nın desteğiyle Tunus'un başına getirilmişti.. Çünkü, uzuun yıllar Fransız hapishanelerinde tutulan Burgiba'nın dışında, istiklal mücadelesi veren kitleler arasında, Fransa'nın yakından tanıdığı başka kimse yoktu.

Üstelik, Cezayir halkının Fransız emperyalizmine karşı 1954'de başlattığı silahlı mücadele de, daha etkili ve yaygın şekilde gelişiyordu.. Böyle bir durumda, yeni bir cephe daha açmamak için, 1,5 milyon Müslüman'ı katlettikten sonra Tunus'tan çekilmek zorunda kalmıştı.

Evet, Tunus'taki bu mücadeleler sürecinde Fransız hapishanelerinde 10 yıl kadar yatan Burgiba, Tunus'un başına oturtulmuştu.. Bu arada, Burgiba da kendisini 'arab kemalisti' olarak niteliyordu. ----(Onun bu sözünün, ne demek olduğunu herkes kendisine göre yorumlayabilir.)

İkinci Dünya Savaşı sonrasında Batı dünyası, kendisiyle işbirliği yapacak mahallî liderlerin planlı olarak iktidara getirilmesi siyasetine daha bir ağırlık vermişti.

Burgiba, 1967'de Türkiye'yi ziyaret ettiğinde, bir 'devlet başkanı' gibi değil, burada hayran olduğu eski bir Osmanlı Paşası'na taparcasına övgülerle geldiği için, o günlerdeki matbuatta, onun hakkında toplumun küçük bir kesiminde övgüler göze çarpıyor, büyük kitlelerin ise, beddualar etmesini hatırlamak gerekir. Hele bir de o günlerde, Burgiba'nın Tunus'ta Müslüman hanımların örtüsüne, 'hicab'ına karşı savaş açması ve Ramazan orucunu yasaklamaya kalkışması gibi azgınlıklarının hikâyesi uzuun bir konudur.. Evet, o, öyle bir 'arab kemalisti' idi. Tunus'un hikâyesine bunun için bu kadar yer ayırdık..

*

Ancak, Râşid el'Gannuşî'nin Tunus'daki mücadelesinin ele alınacağı belirtilerek yapılan bir davette, konuşmaları dinleyenler, Tunus'ta verilen İslamî mücadelenin niçin yapıldığını anlamakta herhalde zorlanmışlardır. Çünkü o toplantıda en azından, Gannuşî'nin uzuuun yıllar boyu mücadelelerinden, yazılarından, kitaplarından seçmeler yapılabilir ve Gannuşî'nınin yakın arkadaşlarından kimlerin idâm olunduğuna dair bilgiler veya tanıtıcı video ve filmler gösterilebilirdi.

Burgiba ömrünün son demlerinde ülkenin yönetiminde en etkili vazifelerden birine, Zeynelâbidin bin Ali isimli bir generali getirmişti ve o general de, bir süre sonra, bir gece, bir doktorlar ekibine Burgiba'yı muayene ettirdikten sonra, 'Burgiba'nın artık devlet başkanlığı vazifesini deruhde edecek durumda olmadığına dair bir rapor' verdirdi ve o yöntemle kenara konuldu; bir süre sonra Nisan-2000 başında da, öldü. En azında 30 küsur yıl iktidarda kaldıktan sonra,