Erken sayılacak bir yaşta kaybettiğimiz çok kıymetli düşünürümüz rahmetli Prof. Dr. Vehbi Başer Hoca, uzun sohbetlerimizden birinde, ülkemizin siyasi, kültürel, ekonomik vaziyetini şöyle izah etmişti:

"Duvara çarpmış olduğu halde hâlâ ilerlemeye çalışan bir araba gibiyiz. Gaza basıyoruz, tekerlekler dönüyor. Patinaj yapan tekerleklerimiz tozu dumana katıyor; etrafa sağır edici gürültüler ve yanık kokuları yayılıyor. Ama duvara dayandığımız için yerimizden kımıldayamıyoruz! Gerçekte hiçbir mesafe alamasak da çıkarttığımız toz, duman ve gürültü, yolculuğa bir şekilde devam ettiğimiz illüzyonunu yaratıyor!"

Algıların olguların önüne geçtiği zamanlar

Siyasetçiler için ilerleme değil, ilerleme algısının yerleştirilmesi yeterli. Bu hâl, statükodan memnun olanları rahatsız etmiyor. Bilakis, konforlarını sürdürmelerini sağlayan bu illüzyona inanmayı, can-ı gönülden istiyorlar.

Ama düştüğümüz patinaj, lastikleri aşındırıyor, motoru tahrip ediyor ve yerimizden kımıldayamadığımız halde yakıtımızı bitiriyor.

Yani patinaj hali hiç "sürdürülebilir" bir hâl değil.

Kendini tekrar tuzağına düşmek ölüme götürür

Öğrendiklerimizi daha sağlıklı, güvenli, huzurlu, mutlu bir hayat inşa etmek için kullanırız.

Yanlışlarımızı tekrarlamamaya, doğrularımızı geliştirmeye çalışırız.

Fakat hayat sürekli pozitif yönde ilerleme göstermez; inişli çıkışlı bir yolculuktur.

İniş zamanlarında, konforumuz azaldığında, güvenlik endişelerimiz arttığında, bizi neyin beklediğini bilemediğimizde, arayışlardan vazgeçme temayülümüz artar.

Yaşadığımız zamana nazaran daha iyi olduğunu düşündüğümüz geçmişi canlandırmak, "şanlı maziye kanatlanmak", bir zamanlar işe yaramış pratikleri aynen kopyalamak cazip görünmeye başlar.

Fakat bu bir tuzaktır!

Elimizde, bir zamanlar ulaşabildiğimiz en iyi pratiklerin formülü olsa bile bunları bilinçsizce, papağanca tekrarlamak işe yaramaz.

Tekrara düşmek karikatürleştirir

Mekanik tekrarın her şeyi nasıl bir karikatüre dönüştürdüğünü anlamak için yapay zekâ ile kolayca bir deney yapabilirsiniz.

En beğendiğiniz bir fotoğrafınızı bir yapay zekâ uygulamasına yükleyin ve "bu resmi hiç değiştirmeden yeniden çiz" talimatı verin.

Siz "değiştirme" deseniz de çizilen resim verdiğinizin birebir aynısı olmayacaktır.

Sonra bu talimatı kırk kere tekrarlayın.

Resminizin her tekrar çizimde biraz daha deforme olduğunu, tekrarlar arttıkça artık hiçbir şeye benzememeye başladığını fark edeceksiniz.

Aynı nehirde iki kez yıkanamazsınız

Ne kadar "iyi" olursa olsun geçmişte kalmış bir şeyi yeniden "diriltmek" mümkün değildir.

Antik Yunan filozofu Herakleitos'un dediği üzere "aynı nehirde iki kez yıkanılmaz".