Geleneksel kurumsal dünyada, bir şirkette uzun süre kalmak "sadakat" göstergesiydi. Bir iş görüşmesinde işveren benim özgeçmişimdeki iş hareketliliğinden dolayı tereddüt etmiş ve benden "kaç yıl çalışacağıma dair söz almak" istemişti. Ben de beş yıl çalışmayı taahhüt edince birlikte çalışmaya karar vermiştik.

Bugün ise iş dünyasında farklı bir bakış açısı giderek daha fazla kabul görüyor. Özellikle yeni kuşak çalışanların önemli bir bölümü, uzun süre aynı işyerinde kalmayı eskisi kadar cazip görmüyor. Onlara göre uzun süre aynı görevde kalmak, zamanla "konfor alanına hapsolmak" ve gelişim hızının yavaşlaması anlamına gelebiliyor. Bu sebeple sık iş değiştirmeyi maymun iştahlılık veya sadakatsizlik olarak değil, hızla değişen dünyaya uyum sağlamaya yönelik doğal bir refleks olarak değerlendiriyorlar (1).

Güncel yönetim literatürü daha çok "ilişkisel sadakat", "karşılıklı yatırım", "öğrenme çevikliği" ve "kariyer ortaklığı" üzerine yeni bir denge arıyor.

Sadakatin farklı bir tanımı

LinkedIn'in kurucularından Reid Hoffman, İttifak (The Alliance) adlı kitabında işveren-çalışan ilişkisini aile bağı yerine profesyonel bir takım ilişkisine benzetir. Ona göre günümüzün iş ilişkisi, belirsiz süreli bir bağlılık yerine belirli bir misyon ve süre üzerine kurulmalıdır. Hoffman bu modeli "görev turu" (tour of duty) olarak adlandırır.

Bu yaklaşımda çalışan, şirkete girerken emekli oluncaya kadar aynı kurumda kalmayı değil, belirlenmiş bir süre boyunca belirli hedefleri gerçekleştirmeyi taahhüt eder. Şirket de bu süreçte çalışanın gelişimine yatırım yapar. Görev tamamlandığında iş ilişkisi otomatik olarak sona ermez; taraflar yeni hedefler doğrultusunda iş birliğini sürdürmeye veya yollarını karşılıklı anlayış içinde ayırmaya karar verebilir.

Hoffman'ın dikkat çektiği önemli nokta, çalışanların ayrılmasını bir ihanet olarak değil, bir "mezuniyet" olarak görebilmektir. Böylece eski çalışanlar da kurumun doğal marka elçileri hâline gelebilir. Bu yaklaşım, ömür boyu sadakat yerine karşılıklı değer üretimine dayalı yeni bir iş ilişkisi modeli önerir.

Aynı işyerinde uzun süre çalışmak gelişimi durdurur mu

Bu yaklaşımı savunanlara göre, aynı işte uzun süre kalmak zamanla öğrenme hızını azaltabilir ve kişiyi konfor alanına hapsedebilir. Özellikle teknolojinin hızla değiştiği sektörlerde bu risk tamamen göz ardı edilemez.

Ancak bunu bütün çalışanlar ve bütün sektörler için geçerli bir kural olarak görmek de doğru değildir. Araştırmalar, uzun kıdeme sahip çalışanların kurumsal hafızayı koruduğunu, müşteri ilişkilerini güçlendirdiğini, güven oluşturduğunu ve ekip koordinasyonuna önemli katkılar sağladığını göstermektedir.

Dolayısıyla "uzun süre aynı kurumda çalışmak mutlaka gelişimi durdurur" ya da "sık iş değiştirmek her zaman gelişim sağlar" şeklindeki iki uç yaklaşım da gerçeği tam olarak yansıtmamaktadır.

Farklı deneyimler neden önemlidir

Bilim ve spor alanlarında yaptığı çalışmalarla tanınan gazeteci ve yazar David Epstein, Yelpaze (Range) adlı kitabında erken yaşta dar uzmanlaşmanın her zaman en doğru yol olmadığını savunur. Özellikle karmaşık problemlerin çözümünde farklı disiplinlerden beslenen ve çeşitli deneyimler edinen kişilerin önemli avantajlar elde ettiğini ileri sürer.

Epstein'ın örnekleri ağırlıklı olarak bilim insanları, girişimciler, sporcular ve sanatçılar üzerinedir. Buna rağmen kitap, "başarılı olmak için sık iş değiştirin" sonucuna ulaşmaz. Asıl vurguladığı nokta, farklı deneyimlerin düşünme biçimini zenginleştirdiği ve yaratıcılığı artırdığıdır.

Benzer şekilde London Business School profesörü Herminia Ibarra da Çalışma Kimliği (Working Identity) adlı kitabında kariyerin yalnızca masa başında yapılan planlarla değil, yeni deneyimler sayesinde şekillendiğini savunur. Ona göre insanlar çoğu zaman önce harekete geçer, sonra hangi işi gerçekten yapmak istediklerini keşfederler.

Ancak bu çeşitlilik ve deneyim yalnızca iş değiştirerek kazanılmaz. Şirket içinde gerçekleştirilen görev rotasyonları, farklı projelerde yer alma, geçici görevlendirmeler ve disiplinler arası ekip çalışmaları da çalışanlara benzer gelişim fırsatları sunabilir. Böylece hem öğrenme sürer hem de kurumsal bağlılık korunabilir.