Yeni Parti'nin ortaya çıkışına bir de şöyle bakmalı. Bu bakış, "...küstüler, ayrıldılar koptular... " gibi hissî değerlendirmelerden öte gerçeği ortaya çıkaran sosyolojik ve siyâsi bir tespittir:
"CHP" adlı parti, zaman boyutuyla Tek Parti Zihniyetidir. Kökleri, İttihad u Terakki Fırkası'nın Avrupa taklitçisi kanadına dayanır. Temelde bu Müslüman milletin kendisini oluşturan ana sebepler nelerse onlara muhalifliği ifade eder. Erken Cumhuriyet Dönemi'nde 1923-1933 arasında yapılan ne kadar inkılap, tahribat, değişiklik varsa onların hemen hepsi, o güne göre arkada kalan çeyrek asır içinde istikbalde Cumhuriyet Halk Fırkası adını alarak Tek Parti Zihniyetini oluşturan kadrolarca konuşulmuştu...
Tek Parti Zihniyeti mensupları, emsali az görülür bir taassupla Kemalist ilkelere bağlandılar, milim şaşmadan Batı'dan gelen telkinlere riayet ettiler. Bunları yaptıkça da İslâmiyet'e, Osmanlıya, tarihimize ve bu milletin varlığının tefriki gayrı kabil unsurlarına muhalefetleri pekişti ve zamanla düşmanlık çapına erdi.
Bu kaba softa ham yobaz tutuculuğu, nihâyetinde Tek Parti Zihniyetinde ve CHP'de içinden çıkılmaz bir girdaba dönüştü. Battıkça boğulma arttı. Oysa malum zihniyet ve o zihniyetin politik kadroları, 1923-1946 arasında ülkeyi Tek Parti diktasıyla yönettiklerini biliyorlardı. 1946 Seçimlerini açık oy gizli tasnif hilesiyle kazandıklarını da biliyorlardı. DP karşısında 14 Mayıs 1950'de seçimi kaybedince saltanatından olan köy ağası hıncıyla daha o günden Demokrat Parti'yi devirmek için var güçleriyle çalıştıklarını zaten biliyorlardı. Bu hınç, 1952'deki Tîcânilik fitnesi, 1955'teki 6-7 Eylül Olayları utanılası tezgâhı ve 27 Mayıs 1960 kanlı cinayetini besleyen asıl sebeptir.
CHP her ne kadar 14 Mayıs 1950'de hükûmeti kaybettiyse de sonraki 50 yılda aslında memleketteki iktidar, hep bu zihniyet oldu. Zira 20. Asır boyunca meydana gelen zenginleşmeyle Sermaye Gücü, Asker, Basın, Yabancı Destek, dâima Tek Parti Zihniyetinin arkasındaydı. Bugün 21. Asrın ilk çeyreği geride kalmış olmasına rağmen adı geçen zihniyetin devlet ve bürokrasideki bütün gücünü a'dan z'ye yitirdiği söylenemez. Adnan Menderes, Süleyman Demirel, Turgut Özal, Recep Tayyip Erdoğan, bütün çabalarına rağmen o zihniyeti kazıyıp milletin emanetini millete veremediler. Aksine ihanetler yaşandı. Saydığımız isimlerin en güçlüleri, Menderes, Özal ve Erdoğan'dır. Bunlar, o zihniyete muhalif olmalarını kendileri için varlık sebebi olarak gördüler ve görmekteler ama zehir kana karışınca çare zorlaşıyor...
Şu manzara resmin bir tarafıdır; bu tarafıdır. Diğer tarafıysa Tek Parti Zihniyetinindir. Aldığı malum bütün desteğe rağmen 1950'den bugüne kadar tek başına iktidar olamadı. Bu zihniyet, bu parti neden iktidara gelemediğini, neden milletin kalbine giremediğini, neden donmuş bir taraftar kitlesini aşamadığını biliyordu. Biliyordu ama kendisiyle, mazisiyle yüzleşme cesaretini gösteremiyordu. Böyle bir pişmanlık ve cesaret 1923-1950 arası muhaldi. 1950-2000 arası ve 2000-2025 arası da olmadı. CHP, topyekûn Tek Parti Zihniyeti, duvara dayanmıştı, çıkmaza saplanmıştı, çıkış yolu bulamıyordu. Bülent Ecevit'in DSP'si bu çıkışın bir arayışıdır. Aradaki bazı ufak-tefek parti kıpırdanışları da bu niyeti taşıyabilir ama hiçbiri köklü bir hamle yapamadı. Arada CHP'ye genel başkan olanlar da bir başarı gösteremediler. Kemal Kılıçdaroğlu, Dersimlidir. Sonradan Tunceli adı verilen bu vilayet, 1937/38'de bombalandı. Bugün, İstanbul Kurtköy'de bulunan havaalanına ismi, Sabiha Gökçen diye verilen Hatun Sebilyan bu şehirde mağaralara sığınmış kadın, çocuk ve yaşlıları, tayyare ile bombalamıştı. Fakat bu icraatı yapan devrin iktidar partisinin başına gelen siyasetçi, katliamı yapanlar adına özür dileyemedi.

19