Allah'ın Nizamı İslâm (15)
PROF. DR. YUSUF ÖZERTÜRK

İSLÂM'IN KAYNAKLARI

A-KUR'ÂN

Kur'ân'ın Muhtevası

3- Hak -Adalet-Devlet

İNSAN HAKLARI (KUL HAKKI)

Birinci kuşak insan hakları

*17 ve 18. yy'da modern devletin ortaya çıkmasıyla birlikte iktidarların baskılarına karşı, John Locke, Jean Jacques Rousseau ve Montesquieu gibi filozofların çalışmalarıyla halkta hak arama fikirleri yayılmaya başladı. Halk, kendi hayatını ilgilendiren meselelerde etkili olmak istedi ve halkta, devlete hâkim olan iktidarların insanlara keyfi muamele yapamayacakları fikri yerleşmeye başladı. Halk, iktidarlardan yaşama hakkı, özgürlük hakkı, adil yargılanma hakkı, oy kullanma hakkı gibi haklar talep etmeye başladı. Bu fikirler doğrultusunda çeşitli beyannameler neşredilmiştir. 1689'da yayınlanan İngiliz Yurttaş Hakları Beyannamesi (İYHB), İngiltere'de baskıcı uygulamaları yasa dışı kabul etmiştir. ABD'de 1776'da kabul edilen Amerikan Bağımsızlık Bildirgesi (ABB) ve Virginia Haklar Beyannamesi (VHB), Fransa'da da 1789'da kabul edilen İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirisi (İVYHB) insanlığa birçok temel hak ve özgürlükler sağlamıştır. İnsanların özgürlük, mülkiyet, emniyet ve direnme hakları vardır. Suçta kanunilik ilkesi esastır. Suçluluğu ispat edilinceye kadar herkes masumdur. Kişi güvenliği, fikir ve kanaat hürriyeti, ifade hürriyeti düzenlenmiştir. 20. yy'a gelindiğinde, ABD ve Batı Avrupa'da gelişmeye başlayan sendikal hareketler, grev hakkı, çocuk işçilerin çalışmalarını düzenleyen veya çalışmalarını yasaklayan kanunların çıkarılmasında önemli rol oynadı. Kadın hakları hareketi (KHH) kadınların seçme hakkını kazanmasını sağladı. Yine bu dönemde Ulusal Bağımsızlık Hareketleri (UBH) sömürgeci güçlere karşı ciddi mücadele verdiler. Bu bağlamda, Mahatma Gandhi hareketinin faaliyetleri sonucu Hindistan, İngiltere'nin sömürgesinden kurtuldu. ABD'deki Sivil Haklar Hareketi gibi, dünyanın birçok yerinde görülen çeşitli azınlık guruplarının hareketleri, baskıcı idareleri taviz vermek zorunda bırakmıştır.

İkinci kuşak insan hakları (Ekonomik, sosyal)

*1760-1830'da İngiltere'de başlayan, sonrada Batı Avrupa ülkeleriyle, Kuzey Amerika, Rusya ve Japonya'nın dahil olduğu Sanayi Devrimi ile bir işçi sınıfı ortaya çıkmıştır. Zamanla işçi sınıfı haklarının yetersiz olması sebebiyle teşkilatlanarak mücadele etmeye başlamıştır. İkinci kuşak insan hakları işçilerin bu mücadeleleri sonucu kazanılmıştır. Bu haklar, insanların temel ihtiyaçlarını ve nasıl birlikte çalışıp, yaşayacakları, eşitlik, yaşam için gerekli ekonomik, sosyal kazanımlar, çalışma güvenliği, hizmetin güvence altına alınması ile ilgili haklardır. Milletlerarası alanda insan haklarının gelişmesi daha yavaş olmuştur. Bu meyanda uluslararası alanda hizmet sunan Kızılhaç Komitesi kurulmuştur. 17 Şubat 1863'de Cenevre'de (İsviçre) kurulan Uluslararası Kızılhaç Komitesi (International Committee of the Red Cross-ICRC) uluslararası hukuk alanında önemli rol oynamaktadır. ICRC faaliyetlerini devletlerle birlikte, Kızılay ve Kızılhaç gibi derneklerle de dünyadaki silahlı çatışma ortamlarında yardımlarını sürdürmektedir.