Türkistân nüfûsunun ana dili Türkçe olup, Özbek, Kazak, Kırgız, Karakalpak Türkmen lehçeleri konuşulur.

Dün birazcık bahsetmeye çalıştığımız Türkistân'da bugün, beş idârî bölüm mevcut olup bunlar: Kazakistân, Kırgızistân, Tâcikistân, Türkmenistân ve Özbekistân'dır.Günümüz Türkistân'ında 246 şehir mevcuttur.Semerkand bundan 2.500 yıl önce kurulmuş eski bir yerleşim yeridir. Taşkent, Oş, Merv, Buhârâ, Tirmiz gibi vilâyetlerin de iki bin yıllık mâzîleri vardır.

Sovyet rejimi, birçok yeni şehir inşâ etme yoluna gitmiştir. Endüstri yerleşme merkezleri olan bu yeni şehirler, Türkistân şehirciliğine benzememekte ve yerleşim tarzlarına uymamaktadır. Bu yönüyle Türkistân'da, eski ve yeni yerleşim merkezlerini ayırt etmek gâyet kolaydır. Ayrıca eski yerleşim yerlerinde, târihe bağlılık ve mâzîyi yaşatma gayretlerinin daha fazla olduğu dikkatlerden kaçmamaktadır.

Türkistân nüfûsunun ana dili Türkçe olup, Özbek, Kazak, Kırgız, Karakalpak Türkmen lehçeleri konuşulur.Bu lehçelerden teşekkül eden Türkçe, nüfûsun 90'ı tarafından konuşulan dildir. Bunun dışında 10 halkın konuştuğu dil Tâcik dili olup, o da Türkçenin bir lehçesi gibidir. Türkistân Türkçesine,Çağatay Türkçeside denmektedir.

Türk dilini inceleyen ilk Türk âlimi Mahmûd Kaşgarî'dir.Türkistânlı lenguistikçi (dil bilgini) olanKaşgarlı Mahmûd'un 11. yüzyılda yazdığı"Dîvânü Lügâtit-Türk"adlı eseri, Türk dili sözlüğü niteliğindedir.

Târih boyunca, bölgede, pekçok İslâm âlimi, ilim adamı, evliyâ, önemli şahsiyetler yetişmiştir. Bunlardan bazıları şunlardır:

İmâm-ıBuhârî:Meşhûr hadîs âlimi (Hadîs âlimlerinin en büyüğü)...İmâm-ı Tirmîzî:Meşhûr hadis âlimi (Kütüb-i sittenin 4.sünün müellifi)...İmâm-ı Mâtürîdî:Ehl-i Sünnet i'tikâdının 2 büyük imâmından biri...İmâm-ı Serahsî:Meşhûr Hanefî fakîhi, İslâm hukûkçusu...Silsile-i aliyyebüyüklerinden 12 tanesi Özbekistân'dadır...Timûr Hângibi, 27 devleti harîtadan silen bir cihângîr Özbekistân'dadır...Uluğ Bey:Meşhûr astronom ve âlim (Timur Hân'ın torunu, 36 sene sultânlığı var)...El-Bîrûnî:Matematik ve astronomi âlimi...Hârezmî:Cebir ilminin kurucusu...

Türkistân'da yetişen daha nice meşhûr zevâtı sayabiliriz. Onlardan bazılarını, inşâallah önümüzdeki hafta yazacağımız 2 makâlemizde ele alalım.