Düşünce, ideoloji, din ve felsefe tarihine "etiket"lerden azade bir şekilde bakıldığında varabileceğimiz sonuçlardan birisi; hepsinin insanın maruz kaldığı ortak sorunlara odaklandığı ve arayışlara giriştiğidir. Özellikle "anlam" arayışı başta gelmektedir; evrenin, insanın, eşyanın, hayatın vb. anlamı.

Bugün kimi söylemler "anlam" meselesinin önemli olmadığını ve hatta bunun daha çok insanın dünyaya dair anlam atıflarıyla çözülebileceğini düşünmektedirler. Fakat "anlam" meselesi çözülemediğinde insanın dünyada bulunuşunun asli amacı askıda kalmakta; insanı varoluşsal bir krizin içine sürüklemektedir. Modernitenin tamamlanmamış bir proje olduğu iddiasını sürekli tekrar eden ve yakınlarda vefat etmiş Jürgen Habermas, moderniteyi başarısız gördüğü konuların başında "anlam" problemini zikretmekte ve dinin bu problemde durduğu yeri işaret etmektedir.

Peygamberler ve kutsal kitaplar insan(lığ)ın bu kadim problemi üzerine durarak, insanın önündeki muğlak yolu belirginleştirmiş ve hayata "anlam" katmıştır. Esasen evren, insan ve eşyaya dair farklı yaklaşımlardan doğan farklı yaşam biçimleri her ne kadar bir "anlam" yakalamaya çalışsa da, bunların "nihai hakikat"e dair yüklemeleri sınırlı kalmaktadır.

İnsanın dünya hayatı bu açıdan bir arayışa tekabül etmektedir. insanın arayışını başlı başına çok değerli bulmaktayım. "Kalabalığa uydum" cinsinden arayışsız yaşamların bir kalite üretemeyeceğini anlamaktayız. Hele hakikati bulmuş edasıyla yaşayıp diğerlerine sürekli ayar vermeye çalışanların içlerinde taşıdıkları fakirliği tanımlamak oldukça zor görünmektedir.

Bu noktada arayışı beni etkilemiş isimlerden birisi de Albert Camus'dur. Aslen Cezayir doğumlu olan Albert Camus'nun eserleri insanın iç kıvranışları, dünyayı anlamaya çalışması ve anlam arayışını her satırında belirginleştirmektedir. Belki Onun "hayat anlamsızdır ancak yaşanmaya değerdir" sözü bu arayışlarının hülasasını vermektedir.

İslam açısından arayış Kelime-i Tevhidin ilk cümlesi olan "la ilahe illallah"ta formüle edilmektedir. Bu cümlenin iki boyutu ya da safhası bulunmaktadır. İlk safhası "La" demektir. "La" yani hayır. Öncelikle varolan, statükolaşmış Tanrı, evren, dünya, insan anlayışları karşısında bilumum bir hayır çekmek. İkinci safha ise "La"nın istisnasına girerek "İlla" kapısından girerek "Allah"a yani "anlam"a ulaşmak. Bu ikinci safha, hayır dedikten sonra bir sıçrayışı gerektirmektedir.

İnsan hayatı işte bunun için bir arayıştır. Bazı insanlar vardır ki, hayatları boyunca "La"dan öteye geçemezler. Ciddi arayışları neticesinde tüm ideoloji, düşünce, anlayış ve yaşam tarzlarının sahteliğinin farkına vararak bunlara bir reddiye geliştirirler. "La" safhasında bilinçli olarak dolaşmak çok değerlidir. Zira insanların çoğu bu sahtelik içinde kaybolarak hayatlarını heder ederler açıkçası. "La İlahe İllallah" özünde bir anlam arayışı olarak bize sıçrayışın adresini de göstermektedir.