Kim demiş askere siyaset yasak diye

* "Siyaset askerin işi değildir. Siyaset yapmak isteyen üniformasını çıkarmalıdır" dense de askerden sivil otoriteye ayar vermek isteyenler her zaman çıkmıştır.

* Askerî mekteplerde ve kışlalarda bir yandan adam öldürme sanatını öğrenilirken, öte yandan en vatansever, en kabiliyetli insanların kendileri oldukları empoze edilirdi...

Türkiye'nin son 150 senesi ordunun politika merakının gölgesinde geçmiştir. Ondan evvel yok muydu Elinde silah olan güç, her zaman her şeyi en iyi bildiğini düşünür, başkalarına boyun eğdirmeyi ve istediklerinin yapılmasını ister. Bu tabiidir.

Askerî mekteplerde ve kışlalarda bir yandan adam öldürme sanatını öğrenirken, öte yandan en vatansever, en dindar, en kabiliyetli insanların kendileri oldukları empozesine maruz kalan gençlerin nasıl bir psikolojiye sahip olacağını düşünmelidir.

Kapıkulu askerleri, genç padişah Fatih Sultan Mehmed'in saltanatının başlarından itibaren menfaatlerine aykırı bir iş gördüklerinde ayaklanmış, umumiyetle de isteklerini elde etmişlerdir. Bazen de bürokratlar askerleri kullanarak hükûmeti tazyik etmişlerdir. Ama hiçbirinde ordunun idareye talip olduğu görülmez. İstediklerini elde ettikten sonra kışlalarına dönmüşlerdir. Ama son 150 senede bir iki istisna dışında askerler defalarca hükûmete el koymuştur. Ya memleketi felakete sürüklemişler ya da işi beceremeyeceklerini anlayıp topuklarına bakarak kaçmışlardır.

Sultan II. Mahmud'un kurduğu yeni modern ordu, Avrupa'daki gibi teknik bilgi ve politikaya karışmama talimiyle teçhiz edildi. 1876'da, kuruluşundan tam yarım asır sonra politikaya bulaşan bu ordu, hele 1908'den sonra iflah olmayacaktır. İmparatorluğu asker olarak müdafaa edeceğine, politikacı olarak yıkacaktır. 1839-1876, ordunun politikadan uzak kaldığı yıllar olarak tarihe geçecektir. (Yılmaz, Öztuna, Büyük Türkiye Tarihi)

Babıali baskını

Çekilin ihtiyarlar!

Sultan Hamid devrinde askerler, kısacık dünya görüşleri ve noksan bilgileri ile, memleketin sıkıntılarının rejimden kaynaklandığını düşünüyorlar, ama aslında gerontokrasi, yani "ihtiyarlar hâkimiyeti"nden bıkıp sıranın bir an evvel kendilerine gelmesini istedikleri için hakiki işlerini bırakıp illegal yollarla politikaya girmişler, bunu da "vatan, millet, hürriyet" sloganları arkasına gizlemişlerdi. Muradlarına nail oldular. 1908'de darbe yapıp iktidarı tedricen ele aldılar. 10 sene içinde imparatorluk onların tecrübeli(!) ellerinde çözüldü.

Bu devirde ordunun politikaya karışması her tarafta tenkide maruz kalıyordu. İttihatçılar orduyu siyasetten uzak tutmayı hem istiyorlar hem de iktidarda kalmanın tek müeyyidesi olan bu kuvveti feda etmekten çekiniyorlardı. Bu biraz da onların elinde olmayan bir şeydi. Hüseyin Cahid, bir yazısında diyor ki:

"Cemiyetten askeri çıkarsak İttihat ve Terakki Cemiyeti zayıflayacak, çıkarmasak orduya siyaset girecek, bu da silahlı tefrikayı doğuracak, tefrika da vatanı tehlikeye düşürecek. Cemiyetle askerin ayrılmasında iki türlü fikir yürütülebilir: Bu memlekette cemiyetin varlığına daha çok seneler lüzum görülüyor. Cemiyetin en fedakâr, en münevver, en gayretli azaları ise zabitler. Zabitler olmazsa cemiyetin kuvvet ve nüfuzuna halel gelecek. Onun için zabitler daha bir müddet cemiyete dahil bulunmalıdır. Diğer bir fikre göre, askerlerin cemiyete dâhil olmaları, orduya siyaset sokmak olacak. Siyaset orduda muhtelif fırkaların teşekkülünü doğuracak, bu da orduda birliği bozacak. Orduyu dolayısıyla vatanı tehlikeye sokacak."

Kim demiş askere siyaset yasak diye

Bükemediği eli öpmek...

İşte bu sıralarda 22 Eylül 1909'daki Selanik'te toplanan İttihat ve Terakki ikinci büyük kongresi bu mühim meseleye bir hâl çaresi bulur: İş bölümü... Hüseyin Cahid meseleyi çözmüştür: "Cemiyetin başlıca kaygısı, birinci maksadı meşrutiyeti muhafazadır. Bu vazifeyi orduya terk ediyor. Ordu resmen cemiyete dâhil değildir. Zaten ordunun vazifesi vatanın muhafazası değil midir Vatanın bekası meşrutiyetin bekasıyla kaimdir. Dolayısıyla ordu hem asli vazifesini yapacak hem de cemiyetten ayrılmamış olacaktır."

İttihatçı muhalifi Hasan Amca buna şöyle cevap veriyor: "Buna bükülemeyen eli öpüp başa koymak denebilir. Bu laflar kendi kendine gelin güveyi olmaktan fazla bir şey ifade etmez. Sözde asker cemiyetin iradesine tabi imiş de çık denirse çıkacak, dur denirse duracak! Asker, o mevcut bir cemiyete dâhil olmuş değil, cemiyeti kendisi yapmış, daha doğrusu asker cemiyetin kendisidir. İşte bu türden boş temennilerden Hareket Ordusu Kumandanı Mahmud Şevket Paşa, orduya hitaben askerin siyasetle uğraşma devresinin kapandığını müjdelemiştir! Bu mümkün müydü İnkılap yapanların bunun nimetlerinden, imtiyazlarından vazgeçip bir yana çekilmeleri beklenir mi Bu politikacı zümreye dâhil olmayan büyük bir zabit ekseriyeti bu hâli hoş görmüyor, tasvip etmiyorlardı." (Doğmayan Hürriyet, 102-104)

Kongrede Bingazi delegesi hüviyetiyle bulunan Mustafa Kemal şunları söylemişti: "Ordumuzun içinde bulunan cemiyet arkadaşlarımız politikada devam etmek istiyorlarsa, ordudan ayrılmalıdır ve cemiyetimizin halk içindeki teşkilatı arasına girmelidirler. Bu suretle bir gün kaybına bile meydan vermeyerek ordumuz politikadan uzaklaşmalıdır. Ve ordu içinde kalacak dostlarımız da artık politika ile irtibatını kesmeli, politikayla meşgul olmamalı ve bütün gayretlerini ordumuzun kuvvetlenmesine çevirmelidirler. Cemiyetimiz de bir an önce, teşkilatımızı halkın içinde genişleterek milletimize dayanan siyasi bir parti hâline gelmelidir."

Başta Fethi (Okyar) olmak üzere bazı delegeler de bu fikirdeydi ki bunlar cemiyetteki fraksiyonlardan birini teşkil edecektir. Ama Enver ve Cemal ekibi bu teklife sıcak bakmıyorlardı. Rivayete göre Enver'in amcası Halil (Kut) ve sonradan Ankara valisi olan Abdülkadir'e M. Kemal'i ortadan kaldırma vazifesi verilmiş, bunu haber alan M. Kemal devamlı eli silahlı tetikte dolaşarak kurtulmuştur. Mamafih kendisi ölene kadar siyasetin merkezinde yer almıştır.

Ben de siyasetle uğraştım ama...