Rönesans, yalnızca geçmişte yaşanmış bir sanat ve kültür dönemi değildir. Onu birkaç yüzyıla, birkaç kente ya da birkaç büyük sanatçıya indirmek, Rönesans'ın tarihsel anlamını küçültür. Rönesans daha derinde, insanın kendisini dünyayla kurduğu ilişkinin değişmesidir. İnsan ilk kez yalnızca kendisine verilmiş bir dünyanın sakini olmaktan çıkarak dünyayı görmeye, araştırmaya, temsil etmeye ve yeniden biçimlendirmeye başlayan bir varlık olarak belirginleşir. Bu nedenle Rönesans'ın asıl meselesi "yeniden doğuş"tan önce, insanın dünyaya yeniden bakmayı öğrenmesidir.

Ortaçağ dünyasında insanın dünyayla ilişkisi bütünüyle kapalı değildi; bu dünyayı basitçe karanlık, bilgisiz ve hareketsiz bir çağ olarak tasarlamak tarihsel gerçekliği çarpıtır. Ancak Rönesans'la birlikte insanın dünyadaki konumunu düşünme biçiminde önemli bir kırılma meydana gelir. Evren artık yalnızca aşkın bir düzenin işaretlerini taşıyan kozmik bir yapı değildir. Dünya görülmesi, ölçülmesi, çizilmesi, incelenmesi ve temsil edilmesi gereken somut bir gerçeklik haline gelir. Perspektifin resimde ortaya çıkması bu nedenle yalnızca teknik bir yenilik değildir. Perspektif, insan gözünün dünyadaki konumunu görünür kılar. Dünya tek bir merkezden okunması gereken kapalı bir bütün olmaktan çıkar; bakışın konumuna göre farklılaşan bir görünüşler alanına dönüşür.

Bu dönüşümde insanın kendisi de değişir. İnsan artık yalnızca hakikati kabul eden değil, hakikate ulaşmaya çalışan bir faildir. Sanatçı bunun en güçlü örneklerinden biridir. Ressam, heykeltıraş ya da mimar yalnızca kendisine verilmiş biçimleri tekrar etmez; doğayı gözlemler, bedenin yapısını araştırır, mekânı ölçer, ışığı inceler ve gördüğünü yeniden kurar. Sanat böylece zanaatten düşünceye doğru genişler. Leonardo'nun anatomik araştırmaları, Michelangelo'nun beden anlayışı ya da Brunelleschi'nin perspektif ve mimarlık çalışmaları aynı kültürel dönüşümün farklı ifadeleridir. Beden artık yalnızca günahın taşıyıcısı olarak değil, araştırılabilir, temsil edilebilir ve hayranlık uyandırabilir bir gerçeklik olarak görünür.

Rönesans'ın en önemli kazanımlarından biri de insanın geçmişle kurduğu ilişkinin değişmesidir. Antikçağ yeniden keşfedilir; fakat burada basit bir geri dönüş söz konusu değildir. Antik metinlere dönmek, geçmişte yaşamayı değil, geçmiş aracılığıyla bugünü yeniden düşünmeyi mümkün kılar. Hümanizm tam da bu noktada ortaya çıkar. İnsan, kendi dünyasını yalnızca teolojik otoritelerin sunduğu kategoriler içerisinde anlamlandırmak zorunda olmadığını fark eder. Dil, tarih, edebiyat, retorik ve felsefe yeniden önem kazanır. Filoloji, metinlerin kutsallığını değil tarihini de araştırmaya başlar. Bir metnin anlamı artık yalnızca otoritesinden değil, bağlamından, dilinden ve insan tarafından üretilmiş olmasından hareketle sorgulanabilir hale gelir.

Bu nedenle Rönesans'ı yalnızca insanın yüceltilmesi olarak okumak da eksiktir. Rönesans'ın derinliği, insanı merkeze koymasından çok, insanın merkez fikrini hareketli hale getirmesindedir. İnsan kendisini hazır bir öz olarak bulmaz; kendisini farklı faaliyetler içinde kurar. Sanat, bilim, siyaset, ticaret, keşif ve eğitim bu oluşun alanlarıdır. İnsan dünyayı dönüştürdükçe kendisi de dönüşür. Bu açıdan Rönesans, modern öznenin henüz tamamlanmamış kuruluş sürecidir.