Felsefe ile ahlak arasındaki ilişkiyi anlamak, insanın nasıl yaşaması gerektiğinden önce nasıl bir varlık olduğunu sorgulamayı gerektirir. İnsan dünyaya yalnızca biyolojik bir varlık olarak gelmez; tarih, kültür, beden, ilişkiler, arzular ve düşünceler içerisinde oluşur. Kendisine verilmiş olanı olduğu gibi kabul etmek zorunda değildir. Düşünebilir, itiraz edebilir, tercih edebilir ve kendisini dönüştürebilir. Bu nedenle ahlak, insanın önceden belirlenmiş kurallara uyma becerisi değil, kendi eylemlerinin ve başkalarıyla ilişkilerinin sorumluluğunu üstlenme kapasitesidir. Felsefe ise bu kapasitenin düşünsel koşullarını oluşturur.

Ahlakın en önemli sorunu, insanın neye göre iyi ve kötü davranacağıdır. Bu sorunun cevabını insanın dışında bulunan değişmez bir otoriteye bırakmak, ahlaki düşüncenin özgürlüğünü baştan sınırlandırır. İnsan ötresi ve üstü buyruklar, kültik metinler, gelenekler, toplumsal alışkanlıklar ve siyasal otoriteler tarih boyunca insanların davranışlarını düzenleyen normlar üretmiştir. Ancak bir davranışın emredilmiş olması onun ahlaki olduğunu kanıtlamaz. İtaat ile ahlak, birbirinden farklı iki varoluş biçimidir. İtaat eden insan kendisi adına verilmiş bir kararı uygular; ahlaki sorumluluk üstlenen insan ise kararının gerekçesini düşünür ve sonuçlarını sahiplenir.

Burada felsefenin özgürleştirici işlevi ortaya çıkar. Felsefe, ahlak adına ileri sürülen her iddianın sorgulanmasını mümkün kılar. Bir normun kim tarafından oluşturulduğunu, hangi insan ilişkilerini koruduğunu, hangi çıkarları meşrulaştırdığını ve kimin özgürlüğünü sınırlandırdığını araştırır. Ahlakın eleştirel düşünceden kopması, onun iktidarın ve toplumsal tahakkümün aracına dönüşmesine yol açabilir. Bu nedenle ahlakın felsefeye, felsefenin de ahlaki duyarlılığa ihtiyacı vardır.

İnsanın kendi ahlakının faili olması, istediği her davranışı doğru kabul edebileceği anlamına gelmez. Özgürlük, sınırsız bireysel keyfiyet değildir. İnsan kendi varoluşunu kurarken başka insanların da kendi varoluşlarını kurma hakkını tanımak zorundadır. Bir insanın özgürlüğü, başka bir insanın bedenini, iradesini ve onurunu ortadan kaldırma hakkını içermez. Başkasını kendi amaçlarının aracı hâline getirmek, sömürmek, aşağılamak veya iradesini yok saymak özgürlüğün değil, tahakkümün ifadesidir. Ahlakın temel ölçütlerinden biri, insanın kendi özgürlüğünü başkasının özgürlüğüyle birlikte düşünebilmesidir.

Ahlakın merkezine karşılıklılık ilkesini yerleştirmek gerekir. Karşılıklılık, herkesin aynı şekilde yaşaması veya aynı değerlere inanması değildir. İnsanların farklılıklarıyla birlikte yaşayabilmelerinin koşuludur. Başkasının inancına, inançsızlığına, kimliğine, düşüncesine, bedenine ve yaşam biçimine saygı göstermek, onunla aynı fikirde olmayı gerektirmez. Ahlaki olgunluk, farklılıkları ortadan kaldırmakta değil, farklılıklar karşısında tahakküm kurmadan yaşayabilmektedir.

Ahlakın bir başka önemli boyutu bedendir. İnsan bedeni, dinî, siyasal veya kültürel otoritelerin üzerinde sınırsız hak iddia edebilecekleri bir nesne değildir. Cinsellik, arzu, haz ve eros, ahlaki hayatın dışında bırakılması gereken karanlık alanlar değildir. Bunlar insanın yaşama, sevme ve ilişki kurma deneyiminin kurucu unsurlarıdır. Ancak arzunun özgürlüğü de karşılıklılık ve rıza ilkelerinden bağımsız düşünülemez. Sevgi, sahiplenmek değil, başkasının özgürlüğünü tanımaktır. Aşkın etik değeri, iki insanın birbirini kendi varoluşuna hapsetmeden birlikte olabilmesinde ortaya çıkar. Bu nedenle yaşamı bastıran değil, yaşamın özgürce gelişmesini mümkün kılan bir ahlak anlayışına ihtiyacımız vardır.

Felsefi ahlakın önemli bir meselesi de insanın kendisiyle kurduğu ilişkidir. İnsan yalnızca başkalarına karşı değil, kendi varoluşuna karşı da sorumludur. Kendisine dayatılmış kimlikleri, korkuları, önyargıları ve alışkanlıkları sorgulamak, insanın kendi oluşuna katılmasının bir parçasıdır. Kendini tanımak, kendisini değişmez bir öz olarak keşfetmek değil, hangi koşullar içerisinde oluştuğunu anlayarak dönüşme imkânlarını geliştirmektir. Ahlaki olgunluk da bu dönüşümün bilinçli biçimde üstlenilmesidir.