TCMB rezervleri; zaman zaman övünmelere, yargıya da intikal eden eleştirilere ve bu bağlamda yargı kararlarına konu olmaktadır. Bu nedenle, rezerv konusundaki genel tanımları yineleyerek "brüt-net rezerv" kavramları ile rezerv yeterliliği konusundaki temel bilgileri bir ölçüde de olsa aktarmaya çalışayım.

Uluslararası rezerv, ülkenin para otoriteleri tarafından kontrol edilen, kullanılmaya hazır, gerektiğinde kambiyo piyasalarına müdahale amacıyla da kullanılabilecek, konvertibl, değişim ve çevrilme özelliğine sahip dış varlıklardır.

Brüt döviz rezervi; uluslararası standartlarda altın, konvertibl yabancı para varlıkları (efektif deposu, yurtdışı bankalardan alacaklar, menkul kıymetler, döviz piyasası alacakları), IMF rezerv dilimi pozisyonu ve SDR (special drawings rights-özel çekme hakkı) tahsisinden oluşur.

Konvertibl yabancı para alarak rezerv para özelliği taşıyan dolar, Avro, GBP, SFR, JPY, Yuan cinsinden varlıklar kabul edilmektedir.

Üye ülkelerin, kotalarının yüzde 25'ine eşit tutarda SDR veya Fon'un kabul ettiği para cinsinden ödedikleri ve gerektiğinde Fon'un onayı olmaksızın kullanabildikleri IMF rezerv dilimi (reserve tranche), bu serbest kullanımı nedeniyle ülkelerin uluslararası rezervlerine dahil edilmektedir.

IMF; üye ülkelere, sermayeye katılma paylarını gösteren kotalarıyla uyumlu olarakuluslararası bir ödeme aracı niteliğindeki SDR tanımaktadır. Özel çekme hakkı ülkelerin para otoriteleri arasında ödeme aracı olarak kullanabildiğinden uluslararası rezerve dahildir.

Merkez Bankası'nın uluslararası rezerv birikimi aşağıdaki kaynaklardan oluşur:

1- Standart nitelikte altın alımı.

2- Yurtiçi bankaların zorunlu (yasal) karşılık olarak yatırdıkları döviz mevduatı ve altın.

3- Yurtiçi bankaların Merkez Bankası nezdindeki serbest döviz hesapları ve döviz depoları.

4- Banka dışı kesimin döviz mevduatı.

5- Hazine'nin döviz alacakları.

6- İhale yoluyla kambiyo piyasalarından döviz alımı.

7- Yurtdışı bankalardan alınan döviz kredileri.

8- Yurtdışı bankaların döviz mevduatı.

9- Swap işlemleri.

10- IMF rezerv dilimi ve SDR tahsisi.

Merkez Bankası'nın döviz yükümlü brüt döviz rezervinden indirilerek net rezerve ulaşmasılır. TCMB'nin döviz yükümlülükleri, iç ve dış yükümler olarak gruplandırılır. Başlıca iç döviz yükümlülüğü bankacılık sisteminedir. Bankalar, döviz tevdiat hesapları ve diğer döviz yükümlülüklerinin bir bölümünü zorunlu karşılık olarak TCMB'ye yatırırlar. Bankaların döviz yükümlülükleri arttıkça zorunlu karşılık olarak TCMB'nin döviz varlığı, buna karşıt döviz yükümlülüğü de artar. Kamu sektörü ve fonların döviz mevduatı da ayrıca iç yükümlülük kalemidir. Uluslararası kuruluşlar, yurtdışı bankalar mevduatı kullanılan döviz krediler, akreditiffler diğer döviz borçları dış döviz yükümlülükleridir.