2027 yılı asgari ücret görüşmeleri yaklaşırken tartışmaların yine enflasyon hedefleri, zam oranları ve işveren maliyetleri etrafında şekillenmesi bekleniyor. Ancak milyonlarca çalışanın asıl meselesi açıklanacak artış oranından çok, bu artışın günlük hayatına ne kadar yansıyacağı. Çünkü ücretlerin nominal olarak yükselmesi, satın alma gücünün aynı ölçüde iyileştiği anlamına gelmiyor. Özellikle gıda ve barınma gibi zorunlu harcamalar artmaya devam ederken, asgari ücret tartışmasını enflasyon hedeflerine indirgemek, vatandaşın yaşadığı geçim sorununu eksik değerlendirmek anlamına gelir.

Areda Survey'in Ekim Sosyometresi 2027 yılı asgari ücret artışında vatandaşın hangi kriteri önemsediğini ortaya koyuyor. Katılımcıların yüzde 66,9'u hanenin temel yaşam giderlerinin esas alınması gerektiğini düşünüyor. Gelecek yıl için hedeflenen enflasyonu öncelikli görenlerin oranı yüzde 25, geçmiş dönemde gerçekleşen enflasyon ile kaybın telafisini tercih edenlerin oranı ise yalnızca yüzde 8,1. Yani vatandaş ücret artışının hangi enflasyon oranına göre hesaplandığından çok, o ücretle nasıl geçineceğiyle ilgileniyor.

GIDA ENFLASYONU NEDEN HERKESİ AYNI ÖLÇÜDE ETKİLEMİYOR

Türkiye'de gıda enflasyonu, özellikle dar gelirli haneler açısından uzunca süredir daha ağır bir geçim sorununa dönüşmüş durumda. Malum eğer varsa insanlar otomobilini değiştirmekten, tatile çıkmaktan veya yeni bir elektronik ürün almaktan daha kolay vazgeçebiliyor. İster dar gelirli ister orta gelirli olsun zorunlu harcamaları erteleme lüksü fiyatlardaki devam eden oynaklıklarda ötürü bir seçenek olmaktan çoktan çıktı. TÜİK'in 2026 yılı tüketici enflasyonu sepetinde gıda ve alkolsüz içeceklerin ağırlığı yüzde 24,44. Yani gıda fiyatlarındaki gelişmeler, manşet enflasyonun yaklaşık dörtte birini oluşturan önemli bir harcama grubunu etkiliyor. Her ne kadar bu oran ortalama tüketim yapısını yansıtsa da biliyoruz ki her hanenin gıdaya ayırdığı pay aynı değil. Nitekim TÜİK'in 2025 Hanehalkı Bütçe Araştırması sonuçlarına göre en düşük gelirli yüzde 20'lik kesim toplam tüketim harcamalarının yüzde 29,2'sini gıdaya ayırırken en yüksek gelirli yüzde 20'lik kesimde bu oran yüzde 12,4.

Örneğin aylık 20 bin liralık harcama yapan düşük gelirli bir hanenin, aynı harcama dağılımıyla yaklaşık 5.840 lirası gıdaya gidiyor. Gıda fiyatları yüzde 30 arttığında, tüketim miktarı değişmese bile bu hanenin aylık gıda faturası yaklaşık 1.750 lira yükseliyor. Dolayısıyla aynı enflasyon oranı, farklı gelir gruplarında farklı sonuçlar doğuruyor. Yüksek gelirli bir hane için gıda fiyatlarındaki artış tasarrufların azalması anlamına gelebilirken dar gelirli bir aile için sofradaki ürünlerin azalması anlamına gelebiliyor. Ekim 2026 itibarıyla yıllık gıda enflasyonu yüzde 27,73 seviyesinde. Fiyatlar artmaya devam ederken geçmiş ay ve yıllarda biriken kayıplar da baskısını sürdürüyor.

KURALA BAĞLI FİYAT KORİDORU VE TAMPON STOK MODELİ

Asgari ücretin satın alma gücünü korumak için ücret artışlarının yanında gıda fiyatlarındaki oynaklığı azaltacak politikalara da ihtiyaç var. Üstelik Türkiye'nin bu konuda kullanabileceği Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO) gibi önemli bir kurumsal kapasitesi bulunuyor. TMO, 2026 yılında ekmeklik buğday için ton başına 16.500 lira alım, 18.500 lira satış fiyatı açıkladı. Ancak fiyat açıklamakla, piyasa belirli sınırları aştığında önceden belirlenmiş kurallarla müdahale etmek arasında önemli bir fark var. İşte burada kurala bağlı fiyat koridoru ve tampon stok modeli devreye girebilir.

Örneğin buğdayın referans fiyatının ton başına 18 bin lira olduğunu düşünelim. Bu fiyatın yüzde 8 altında, yani 16.560 lirada bir alt sınır; yüzde 8 üzerinde, yani 19.440 lirada bir üst sınır belirlensin. Piyasa fiyatı alt sınırın altına düştüğünde TMO önceden ilan edilen miktarlarda alım yaparak üreticiyi korusun. Üst sınır aşıldığında ise stoklarından kademeli satış yaparak fiyat artışını sınırlamaya çalışsın. Elbette bu rakamlar örnek niteliğinde; uygulanacak fiyat sınırları üretim, tüketim, stok ve piyasa verileriyle belirlenmeli.