Dünyanın en çok okunan yazarlarından Dan Brown, bu kez Türkiye'de açılan telif davasıyla gündemde. Türk yazar Aydın Türkgücü, Brown'ın 2017'de yayımlanan ve milyonlarca satan 'Başlangıç' (Origin) adlı romanında kendi eserlerinden izinsiz yararlanıldığı iddiasıyla dava açtı. Peki, Türkgücü ne iddia ediyor Hukuken süreç nasıl işleyecek

ANKARA Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi'nde açılan davada Türkgücü'nün vekili olan Dr. Avukat Yavuz Selim Sarıibrahimoğlu ile dosyayı konuştum. Dosya doğrudan mahkemeye taşınmış değil. Taraflar arasında yaklaşık dört yıl süren yazışmalar ve uzlaşma girişimleri var. Sarıibrahimoğlu, 1 Aralık 2022'de Dan Brown'ın hukuk ekibinden Daniel Novack'a gönderdiği yazıda, Aydın Türkgücü'nün 2009 yılında yayımlanan "New Reasons to Believe" adlı eseri ile Origin arasında yüzlerce benzerlik bulunduğunu ileri sürerek görüşme talep etmiş. Hikâye örgüsü, olay akışı, karakterler, sahneler, tarihi bilgiler ve temalar bakımından önemli paralellikler bulunduğunu savunmuş. Ancak görüşme talebi kabul edilmemiş. Novack, gönderilen materyalleri incelediklerini, herhangi bir telif ihlali görmediklerini belirterek iddiaları reddetmiş. Bunun üzerine Türkgücü adına uzlaşma teklifi iletilmiş. Taraflar arasında yürütülen görüşmelerden de sonuç çıkmayınca dava açılmış.

348 BENZERLİK İDDİASI VAR

Dava dilekçesine de göz attım. Dilekçede, yazar Türkgücü'nün yıllardır geliştirdiği yapay zekâ sanal gerçeklik, dinlerin geleceği ve bilim-inanç ilişkisi temalı eserlerinde yer alan özgün kurgu ve anlatım unsurlarının, Dan Brown'ın 2017'de yayımlanan "Başlangıç" (Origin) adlı romanında izinsiz şekilde kullanıldığı ileri sürülüyor. Türkgücü'nün 1995 yılından bu yana yayımladığı kitaplar, makaleler ve seminer içerikleri ile Brown'ın "Başlangıç" romanı arasında toplam 348 ayrı benzerlik ve paralellik olduğu savunuluyor. Karakter yapıları, olay örgüsü, yapay zekâ temaları, din ve bilim ilişkisine dair kurgu unsurları ile bazı felsefi çıkarımların iki eser arasında dikkat çekici ölçüde örtüştüğü öne sürülüyor.

SİSTEMATİK KURGU TRANSFERİ

Sarıibrahimoğlu'na göre dava, "Esinlenme sınırlarını aşan sistematik bir kurgu transferi" iddiasını içeriyor. Türkgücü'nün eserlerinin yıllardır uluslararası platformlarda erişime açık olduğu, Brown ve yayınevinin 2018'den itibaren iddialardan haberdar edildiği, buna rağmen kitabın satış ve dağıtımının sürdürüldüğü iddia ediliyor. Sarıibrahimoğlu, özellikle 348 maddelik karşılaştırma tablosunun davanın en önemli delili olduğunu savunurken, bakın ne dedi: "Mahkeme önüne ilk kez bu kadar kapsamlı bir karşılaştırmalı telif dosyası geliyor. İddiamız yalnızca fikir benzerliği değil, özgün kurgu ve anlatım unsurlarının izinsiz kullanıldığı yönündedir. Bu dava yalnızca müvekkil adına değil, uluslararası ölçekte fikri mülkiyet haklarının korunması bakımından da önemli bir emsal niteliği taşımaktadır."

550 BİN LİRALIK TAZMİNAT TALEBİ

Davada, şimdilik 50 bin TL maddi ve 500 bin TL manevi olmak üzere toplam 550 bin TL tazminat talep ediliyor. Ancak dava belirsiz alacak davası olarak açıldığı için bilirkişi incelemesi sonrasında maddi tazminat miktarının artırılması da mümkün. Davacı taraf ayrıca telif hakkı ihlalinin tespitini, ihlalin durdurulmasını ve ihlale konu olduğu ileri sürülen unsurların kullanımının önlenmesini istiyor.

'ORIGIN'İ BİLİRKİŞİ İNCELEYECEK
Davacı Türkgücü'nün, Brown ve yayınevi Penguin Random House aleyhine açtığı dava Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi'nde önümüzdeki günlerde görülecek. Mahkeme önce tarafların delillerini toplayacak. Ardından edebiyat, telif hukuku ve bilişim alanlarında uzman bilirkişilerden rapor alınması bekleniyor. Çünkü telif hukukunun temel kuralı açık; fikirler değil, fikirlerin özgün ifade ediliş biçimi korunur. Bilirkişiler de benzerliklerin genel fikir düzeyinde mi kaldığını, yoksa telif koruması altındaki özgün anlatım ve kurgu unsurlarına mı uzandığını inceleyecek. Dosyada dikkat çeken bir diğer başlık ise "Erişim" tartışması. Davacı taraf, Aydın Türkgücü'nün İngilizce yayımlanan eserlerinin Dan Brown'ın "Origin" romanı üzerinde çalıştığı dönemde internet ortamında erişime açık olduğunu ve yapay zekâ, din-bilim ilişkisi gibi romanın temel temalarıyla doğrudan bağlantı taşıdığını savunuyor. Bu nedenle mahkemenin yalnızca benzerlik iddialarını değil, Brown veya araştırma ekibinin söz konusu eserlere ulaşmasının makul ölçüde mümkün olup olmadığını da değerlendirmesi bekleniyor. Hukukçulara göre telif davalarında erişim olgusu, benzerliklerin niteliği kadar belirleyici unsurlardan biri olarak kabul ediliyor.