Akran zorbalığı nedir, aileler hangi uyarıcı işaretlere dikkat etmeli... Okullardaki şiddet alarmını ve çözüm yollarını, Akran Arabuluculuk Derneği (AKRANDER) Kurucu Başkanı Avukat Nejdet Göğüsdere ile konuştum....

- Akran zorbalığı nedir, hangi davranışlar bu kapsama girer

Akran zorbalığı bir ya da birkaç öğrencinin, başka bir öğrenciye yönelik sistemli biçimde uyguladığı saldırganca davranışlardır. Amaç korkutmak, sindirmek ya da zarar vermektir. Bu davranışlar yalnızca fiziksel şiddetle sınırlı değildir. Psikolojik baskı, dışlama, alay etme, dedikodu yayma, sosyal medya üzerinden yapılan siber saldırılar da zorbalık kapsamındadır.

Bu tür olaylar münferit değil, sistematik bir sorunun göstergesidir. Sadece güvenlik tedbirleriyle çözülemez. Toplumsal ruh sağlığı, eğitim politikaları ve aile yapısı birlikte ele alınmalıdır.

- Akran arabuluculuğu nedir, nasıl işler

Akran arabuluculuğu, öğrenciler arasında çıkan anlaşmazlıkların, eğitim almış tarafsız bir öğrenci aracılığıyla barışçıl şekilde çözülmesidir. Bu yöntem çocuklara empati kurmayı, dinlemeyi ve ortak çözüm üretmeyi öğretir. Yetişkin müdahalesi olmadan çözüm üretme becerisi kazandırır.

3 BİN ÖĞRETMENE EĞİTİM

- Ankara Arabulucular Derneği ve AKRAN-DER olarak akran zorbalığı ve okul içi çatışmaların çözümüne yönelik hangi projeleri hayata geçirdiniz

Başkanı meslektaşım Av. Mehmet Ali Baranlı olan Ankara Arabulucular Derneği olarak başta Prof. Dr. Abbas Türnüklü olmak üzere çok değerli akademisyen hocalarımızın katkısıyla 2016'da Ankara'da 4 okulda projeyi başlattık. Daha sonra ülke çapında proje yapmak için değerli akademisyenler avukat arabulucular psikolojik danışmanlar ve gönüllülerle 2021'de Akran Arabuluculuk Derneği (AKRAN-DER) kuruldu. Kuruluşundan itibaren çevrimiçi ve yüz yüze olmak üzere okullarda psikolojik danışman ve rehber öğretmen olarak çalışan 3 bin kişiye Akran Arabuluculuk Eğitimi verdik.

20 BİN AKRAN ARABULUCU

Şu anda Ordu, Samsun, Ankara, İstanbul, İzmir, Niğde,Konya Ereğli, Diyarbakır Antalya, Gaziantep, Kırıkkale, Mersin, Adana, Antakya, Şanlıurfa'da 250 okulda projemiz devam etmektedir. 20 bine yakın akran arabulucu/barış yapıcı lider öğrenci yetiştirilmesine katkıda bulunduk.

- Akran arabuluculuğu modelinin temel hedefi nedir

Çocukları "sorun çıkaran" değil "sorun çözen" bireyler haline getirmek. Empati kurabilen, öfkesini yönetebilen, iletişim becerisi güçlü bireyler yetiştiğinde sadece okul içi şiddet değil, toplumsal şiddet de azalacaktır.

- Devletin atması gereken adımlar neler

Empati ve saygı eğitimi verilmeli. Okul ve aile iş birliğiyle açık iletişim kurulmalı, güvenli alanlar oluşturulmalı ve zorbalık durumunda profesyonel destek alınmalıdır. Çocuklara kendilerini savunma becerileri öğretilmeli, zorba davranışlar görmezden gelinmeyip ciddiyetle takip edilmeli ve hem zorba hem de mağdur için psikolojik yardım süreçleri başlatılmalıdır. Akran arabuluculuğu gibi projeler okul idarelerinin insiyatifinden çıkarılıp tüm okullarda zorunlu hale getirilmelidir.

- Okul yönetimleri hangi somut adımları atmalı

Güvenlik önlemleri bu sorunun çözülmesinde tek başına yeterli olmayacaktır. Sorunun asıl nedenlerini belirleyip öğrenci, aile, okul yönetimi, öğretmen ve psikolojik danışmanları da içine alan çok bileşenli bir işbirliği ve yardım süreci takip edilmelidir. Okullar toplumdan tamamen izole alanlar değillerdir. Şiddete karşı net ve uygulanabilir yaptırımlar içeren "sıfır tolerans" politikası oluşturulmalı. Koridorlar, tuvaletler ve okul çevresi gibi riskli alanlar daha sıkı denetlenmeli. Müfredata sosyal beceri, empati ve psikolojik dayanıklılık dersleri eklenmeli. Akran arabuluculuğu modeli yaygınlaştırılmalıdır.

- Rehberlik ve psikolojik danışmanın rolü ne olmalı

- Önleme çalışmaları: Rehberlik ve Psikolojik Danışma servisleri, içine kapanma, akademik başarıda ani düşme veya sosyal izolasyon yaşayan öğrencileri belirleyerek bu öğrencilerle görüşmeli, öğretmen ve ailelerle bu durumu paylaşmalıdır.

- Bütüncül Müdahale: Sadece mağdur öğrenciye değil, zorbalık yapan öğrenciye ve seyirci durumundaki öğrencilere de zorbalık, nedenleri, etkileri ve baş etme yöntemleri konusunda ihtiyaca ve zorbalığın özelliğine göre bireysel, küçük grup ya da sınıf olarak eğitimler, seminerler ve psikolojik destek gibi yardımlar verilmelidir.

- Güvenli Bildirim Kanalları: Öğrencilerin kimlikleri gizli kalacak şekilde zorbalığı sorumlu yetişkinlere (öğretmen, psikolojik danışman) bildirecekleri sistemler kurulmalıdır.

ERKEN UYARIİŞARETLERİ

- Ailelerin sürece katılımı nasıl olmalı

Aileler en kritik aktördür. Çocuklarını yargılamadan dinlemeli, yaşananları küçümsememelidir. Davranış değişimlerini dikkatle izlemelidir. Okul ile sürekli iletişim halinde olmalı, gerekirse hukuki yollara başvurmalıdır. Çocuk, çatışmayı nasıl yöneteceğini ilk olarak ailede öğrenir.

- Çocuğunun zorba mı yoksa mağdur mu olduğunu anlamayan aileler nelere dikkat etmeli Erken uyarı işaretleri neler

Zorbalık, sadece fiziksel değil, psikolojik ve sosyal olarak da kendini gösteren, çocuklarda kalıcı güven sorunlarına yol açabilen ciddi bir durumdur. Çocuğun zorba veya mağdur olduğunu gösteren erken uyarı işaretleri şunlar olabilir;