Bazı kaynaklara göre Osmanlı Müslüman nüfusunda 1800'lerde okuma yazma bilme oranı yüzde 1'dir. 1920'den önce okuma yazma oranı erkeklerde yüzde 6, kadınlarda binde 5 olarak verilir. Biz bu "padişahlık dönemi" nüfusu devraldık Türkiye olarak. Cumhuriyet bugün bir okuryazar toplum yarattı, çok şükür. Dil Devrimi bunu kolaylaştırdı. Her ne kadar gerici kafa Türkçeye saldırılarında eksik olmasa da.

1839'da ilan edilen Tanzimat Fermanı, Batı karşısında eriyip giden bir imparatorluk durumundan bir kurtuluş umudu çıkarsamasıdır. Cumhuriyetin ilk harcı ta o zaman kondu denebilir. Bilim yok, teknoloji yok, güzel sanatlar yok, fabrika yok, felsefe yok, düşünce üretimi yok.

ünkü özgür insan yok.

Daha çok özgürlük ve milletin yönetime katılma denemesi, bir varoluş silkelenmesiydi şüphesiz ki. Ancak o zamandan sonra, "yok" diye saydıklarımızdan, öncelikle insanın yaratıcı faaliyetlerinde bir kıpırdanma olmaya başladı.

Yok oğlu yokların hüküm sürdüğü bir imparatorluk, çöker. ünkü bu yokların sonucu olarak da para yok, sermaye yok, özgür kafa yok ama borç var. Neredeyse Batılıların himmetiyle ayakta durmaya çalışan bir imparatorluk. ünkü aralarında henüz kimin hangi Osmanlı parçasını pençeleyip koparacağı konusunda bir uzlaşma-paylaşma anlaşması yok.

Doğan Kuban Hoca çok sık cehaletten söz etmiştir yazılarında.

Osmanlı'nın Türkiye'ye bıraktığı en büyük miras cahil toplumdur.

"Cahil toplum" nitelemesi halkın küçümsenmesi değildir. "Cahil toplum" öncelikle toplumu var edecek ve ileriye doğru taşıyacak çağdaşlığı üretecek bilim, sanat, teknoloji, güzel sanatlar, felsefe, mantık, siyasal teoriler gibi faaliyetlerden bir mirasın olmamasıdır. İşçi hakları, insan ve kadın hakları mücadelelerin olmayışı demektir. Birey vardır da aslında yoktur.

Bu alanlarda ciddi bir üretim ve birikim ortaya koyamayan toplumlar cahil toplumlardır. Toplum, yaratıcılık ve üreticilik alanlarında kendi hiyerarşik niteliksel piramidini yaratamamıştır.

Ama çok iyi bir padişahlığa dayalı yiyici -tüketici piramidi vardı. Bu "egemen sınıf" üretici olmayınca ve halkın, insanın üreticiliği için de yolları açmayınca, ortada elde var sıfırdan başta bir şey kalmaz.

Bu, çöküşün nedeni ve tarifidir.

Cumhuriyetin ilk yıllarında yapılan tüm reformların-devrimlerin bir örneğine, üstelik 15 yıl gibi kısa bir süre içinde, dünyada rastlayamazsınız.

Toplumun ve insanımızın önündeki tüm engellerin yıkılması için harekete geçti Atatürk ve arkadaşları. ünkü toplumun yaratıcı gücü, özgür düşüncesiyle ayakta kalır bir ülke. Yoksa çöker gider.

Atatürk bu nedenle özgürlüğün adıdır. Dünyada eşi benzeri görülmemiş bir olayın yaratıcısıdır. Yarattığı büyük bir ülke kurma-inşa etme heyecanını tüm ülkeye yaymıştır ve o dönemin Cumhuriyet kuşakları böyle yetişmiştir. Cumhuriyet, bu kuşakların kanatları altında bugüne varabildi. İslam ülkelerinin batak dünyasından sıyrılabildi.