Nasıl nitelendirilir bilemedim, sanki "mahşeri kalabalık" İran'ın öldürülen dini lideri Ali Hamaney'in özellikle dünkü veda töreni için dile gelmiş bir deyim olabilir: Kelimenin doğru ifadesiyle: milyonlarca... On milyona yakın deniyor ama bunun abartısını atın... Aslında kalabalıkların üçüncü günüydü dün ve 10 kilometrelik birbirine bağlı büyük bulvarlardan geçirilerek Azadi Meydanı'nda son buldu. Bugün İran'ın dini ilim merkezi Kum kentine götürülecek, sonra cenazenin Irak macerası başlayacak, sonda Meşhed'de toprağa verilecek. Törenin etkileri önemli, bunun üzerinde durmalı. Herhalde dünya tarihinin en büyük törenlerinden biri.

Henüz barış anlaşmasının imzalanmadığı, 14 maddelik 60 günlük geçici anlaşma döneminin nasıl sonuçlanacağı belli değil. İsrail'in fırsat bulsa sabote edecek olanaklar arayışında olduğunu varsayabilirsiniz. ABD Başkanı Donald Trump bitirmek istiyor ama tüm dünya İran kazandı inancı içindeyken kendisine bazı payeler verecek nasıl bir bitişi hayal ediyor, bilmiyoruz. Yani, İsrail'i de katarsak, savaşın potansiyel gerilimi varlığını sürdürüyor. Dünkü kortej içinde kaybolmaktan zor kurtulduktan sonra (Kırmızı renkli, İsrail'e ve Trump'a ölüm yazılı intikam bayrakları, siyah yas ve deniz dolusu Hamaney bayrakları arasından), sohbette bu muazzam gösterinin askeri yönü gündeme geldi. Bir meslektaş, "İran'ı güçlendirebilir" dedi. Trump'ın milyonların Hamaney için döktüğü gözyaşlarına ve yas gösterilerine şaşırdığını söylediğine göre, evet, Şii inancı içinde milyonların kararlılığı, direnci, haykırışları, henüz bitmeyen savaşta İran lehine masada bir koz olarak duruyor. Yaralı ama galip Irak'ta da sürecek Hamaney töreninin, İran halkının savaşı sürdürmek için büyük bir kararlılık gösterisi olduğu açık. İran yönetimi tabii ki bunu istiyordu. Ama Şii kültüründe büyük dini liderlerin vefatının böyle törenlerle uğurlanması da bir gelenek. Hamaney'in savaşın ilk günü öldürülmüş olmasının, çok sayıda siyasi ve askeri liderin öldürülmesinin de bu gösterilerde ekstra muazzam etki yarattığı da açık. Özetle Şii inancı uç noktalarda derinden körüklendi... Kortejin arasında cep telefonumla videosunu çektiğim İranlılar yumruklarını sıkarak ve intikam yeminleriyle kameraya yaklaşıyor ve yanımdan akıp gidiyorlardı. Bu arada bir ara not olarak Şii inancının ve rejimin tabanda esas taşıyıcılarının kadınlar olduğu söylesem yanılır mıyım, bilmiyorum. Barışla sonuçlanır mı Masada İran'ın arkasında milyonlarla büyük bir kararlılık göstereceği açık. Her maddede direncini ne kadar sürdürecek, zaman gösterecek. Ama İran'daki güç odaklarının, bu anlaşmada ne kadar birlik olabilecekleri de tartışma konusu olacak gibi. Yeni dini lider Mücteba adına yapılan açıklamalar, birleştiricilik istiyor ve müzakerecilere yapılan, esas olarak Devrim Muhafızları güç odağından kaynaklanan eleştirilerde bulunulmamasını istiyor. Fakat öte yandan İran'ın barışa ve yaralarını sarmaya ihtiyacı büyük. Masanın dağılması her iki taraf için önemli zararları beraberinde getirecek. Hürmüz kilitlenecek, Trump'ın yok edeceğiz biçimindeki ayranı kabaracak, İsrail de savaşı sürdürmek için beklediği fırsatı yakalayabileceğini düşünecek. Bu nedenle anlaşma iki taraf için de büyük önem taşıyor. Aksi, savaşın yıkıcılığını yeniden gündeme getirecek. Masa devrilirse