Yaşamöykülerinin bugüne ve yarına ışık tuttuğuna bir kez daha inandım. Son günlerde okuduğum aydın yaşamlarını aktaran kitaplar, Cumhuriyetin kuruluş mücadelesini ve evrimini, devrimleri, bugünlere gelişimizin ipuçlarını yakalama fırsatı veriyor.

CUMHURİYETE YOL DÖŞEYENLERDEN

Ramiz/Teşkilât-ı Mahsusa'dan Milli Mücadele'ye (Cumhuriyet Kitapları) adlı kitapta, Hasan Tahsin Benli, büyükbabası Hopalı Yüzbaşı Ramiz'in (1883-10 Nisan 1933) kısa ama mücadeleyle dolu yaşamöyküsünü anlatıyor.

Atatürk'ün 1920'de Harbiyelilere söylediği "Ne çocukluğunuzu bildiniz ne gençliğinizi yaşadınız" sözünün öznelerinden birinin yaşamında Cumhuriyete giden yoldaki eşsiz mücadeleyi görüyoruz.

Bu yaşamda, "cesaret ve direnişle şekillenmiş nice hayatın bir bütünü" olan bir kuşağın büyük direnişini izliyoruz.

Sabri Karayel'in İştirakçi Hilmi ve İştirak/ Osmanlı'da Sosyalizmin Bastırılmış Tarihi (İzan) adlı çalışmasında İştirakçi Hilmi'nin (1885-16 Kasım 1922) yaşamını okuyoruz.

"Osmanlı sosyalizminin açık, doğrudan, kırılgan yüzü" olan İştirakçi Hilmi'nin 1910- 1912 arasında 20 sayı çıkardığı ve adıyla özdeşleşen İştirak dergisinde yazdığı yazılarla, "sosyalizmi yerel bir dil, ahlak ve siyasal iddia üzerinden" kurmaya çalıştığını öğreniyoruz.

İnsaniyet, Sosyalist, Medeniyet, İdrak gazetelerinde de düşüncelerini savunan, Osmanlı'daki ilk sosyalist parti Osmanlı Sosyalist Fırkası'nı (1910) ve Türkiye Sosyalist Fırkası'nı (1919) kuran Hilmi Bey'in yaşamının aktarıldığı kitapta "Osmanlı'da sosyalizmin siyasal bir pratik olarak neden hep yarım kaldığı" sorusuna yanıtlar aranıyor.

CUMHURİYETE KAN VERENLERDEN

Metin Atuf Kansu, Spartakist Kuvayı Milliyeci Mehmet Vehbi Sarıdal (Cumhuriyet Kitapları) adlı kitabında hukuk eğitiminden sonra gittiği Almanya'da Spartakistlere katılan bir genç olan Mehmet Vehbi Sarıdal'ın (1886-27 Haziran 1969) yaşamını aktarıyor.

Sarıdal, işgal günlerinde Ankara'ya geçerek Milli Mücadele'nin öncü kadroları arasına girer.

Toplumsal, ulusal iktisat anlayışıyla devletçi ekonomi politikalarının benimsenmesi için yoğun çaba harcar.

Sanayinin, ticaretin ulusallaştırılmasına ve uygulanmasına, bürokrasi ve iktisat eğitimine önemli katkılar sunar.

Cumhuriyetin ekonomik atılımlarının en yoğun yaşandığı döneme ışık tutan çalışma, bu olağanüstü başarının yaratıcılarıyla kıvanç duymamızı sağlıyor.

Güler Yalçın, Devrimci Bir Önder İsmail Hakkı Tonguç ve Gerçekleşen Ütopyası (Dorlion) adlı kitabıyla Cumhuriyet devrimlerinin insanlığa büyük katkısı olan Köy Enstitüleri sisteminin yaratıcısı İsmail Hakkı Tonguç'un (1893-23 Haziran 1960) yaşamını, düşüncelerini, düşlerini anlatan kitabıyla Köy Enstitüleri kitaplığını zenginleştiriyor.