İspanya deyince, Avrupa'daki en eski ulusal devletlerden ve 16. yüzyılın sonunda dünyanın en büyük sömürge imparatorluklarından biri geliyor aklıma.

İspanya deyince aklıma Don Kişot, boğa güreşleri, Halk Cephesi, 500 binden fazla kişinin öldüğü İspanya İç Savaşı (1936-1939), Lorca'nın öldürülüşü, Franco diktatörlüğü geliyor.

Ve bugünün İspanya'sının başbakanı, "Bu savaş çok büyük bir hata ve tamamen yasadışı" diyerek ABD ve İsrail'in İran'a saldırılarını destekleyenlere, tarihten aldığı bir insanlık dersi veriyor.

İSPANYA İ SAVAŞI VE EDEBİYAT

Klasikleşen anlar Kimin İçin alıyor (ev. Erol Mutlu-Bilgi) Ernest Hemingway'in bir gazeteci olarak tanıklığını romanlaştırmasıydı.

İç savaş sırasında Şili'nin İspanya konsolosu olan Pablo Neruda, Yürekte İspanya, Yeryüzünde Konaklama adlı kitaplarındaki şiirlerinde savaşı, acıyı, umudu anlattı. Özyaşamını aktardığı Yaşadığımı İtiraf Ediyorum'da (ev. Ahmet Arpad-Evrensel) tanıklığını sürdürdü:

"Gel de gör/ Caddeler kan revan/ Caddeler kan revan..."

İç savaş sırasında Uluslararası Tugay'a katılarak pilot olarak savaşan Andre Malraux, savaş sırasında Umut (1937; ev. Attilâ İlhan-İletişim) romanını yazdı.

Halk Cephesi saflarında savaşan ve yaralanıp aylarca hastanede yatan George Orwell'ın tanıklığını Selam Olsun Katalonya'ya (ev. Celal Üster-Can) adlı kitapta okuduk.

Nikos Kazancakis İspanya, Yaşasın Ölüm'de (ev. Ahmet Angın-Can), "Bu yeni, insanlık dışı boğa güreşi karşısında bütün dünya duruyor, dinliyor ve soluğunu tutuyor" dedi.

Javier Cercas Salamina Askerleri'nde (ev. Saliha Levent-Everest) İspanya İç Savaşı'nı, falanjizmi besleyen ve destekleyen yazar Rafael Sanchez Mazas'ın yaşamöyküsü ekseninde anlattı.

Costa Brava (ev. Sedef İlgiçGüldünya) adlı romanında Muriel Rukeyser, Uluslararası Tugay'da savaşan bir kadın kahramanı anlattı.

İspanya'da Ölüm Güncesi (ev. etin Altan-Bilgi), gazeteci olarak katıldığı iç savaşta Halk Cephesi'nde savaşıp tutuklanan ve idama mahkûm edilen Arthur Koestler'in anılarıydı.

Bertolt Brecht, savaşta taraf olmak ve analık duygusu çatışmasıyla Carrar Ana'nın Silahları'nda sıcağı sıcağına oyunlaştırdı İspanya İç Savaşı'nı.

İç savaş boyunca muhabir olarak görev yapan Saint-Exupery, Kanayan İspanya'da (Dorlion), "İç savaşlarda sınır gözle görülmez, insanların yüreğinden geçer. İç savaşlar birer hastalıktır, savaş değil" diyerek savaştaki insanın trajedisini anlattı.

Dominique Lapierre-Larry Collins Yasımı Tutacaksın'da (ev.