Bu üç esasta anlam ve algı dünyasının oluşumu bakımından tasavvuf, bidayetinden beri özel bir ıstılahı, sisteminin kurulması ve uygulaması bakımından da marifeti (irfanî bilgiyi) gerektirmiştir. Bu sebeple marifetin adlandırılması özel ıstılahı, özel ıstılah da marifetin beyanını beraberinde getirdiği için tasavvuf literatürü de irfan ve ıstılah üzerinde doğmuş ve gelişmiştir. Diğer bir söyleyişle ıstılah tasavvufun keyfiyet, mahiyet ve maksadının anlatılmasından doğarken, marifetin beyanı da ancak ıstılahlar yoluyla mümkün olmuş ve dolayısıyla tasavvuf literatüründe irfanî bilgi sayesinde ıstılah, ıstılah sayesinde irfanî bilgi birlikte tesis olunmuştur.

Nitekim bu sonuç tasavvufun doğuşuyla (Hicri II. asır) sistemleşme devrinden (Hicri IV. asır) itibaren şu müelliflerin -tamamı günümüze ulaşmış ve dilimize kazandırılmış olan- şu eserleriyle teyit edilebilmektedir:

-Abdullah el-Ensârî el-Herevî, Menâzilü's-sâ'irîn,

-Abdülcebbâr en-Nifferî, el-Mevâkıf,

-Abdülkâdir-i Geylânî, el-Fethu'r-rabbânî ve'l-feyzü'r-rahmânî,

-Abdülkerîm el-Kuşeyrî, er-Risâle,

-Afîfüddîn Tilimsânî, Şerhu Menâzilü's-sâirin,

-Cüneyd-i Bağdâdî, er-Resâ'il,

-Dâvûd-i Kayserî, Matla'u husûsi'l-kilem fî me'ânî Fusûsi'l-hikem,

-Ebû Abdurrahman es-Sülemî, el-Mukaddime fi't-tasavvuf vd. risaleler,

-Ebû Bekir el-Kelâbâzî, et-Ta'arruf,

-Ebû Nasr es-Serrâc, el-Lüma',

-Ebû Saîd el-Harrâz'ın, Kitâbü's-Sıdk, Kitâbü'l-Ferâğ,

-Ebû Tâlib el-Mekkî, Kûtü'l-kulûb,

-Ebü'l-Hüseyin en-Nûrî, Makâmâtü'l-kulûb,

-Ebü'n-Necîb es-Sühreverdî, Âdâbü'l-mürîdîn,

-Hakîm et-Tirmizî, Hatmü'l-evliyâ,

-Hallâc-ı Mansûr, Kitâbü't-Tavâsîn,

-Hargûşî, Tehzîbü'l-esrâr,

-Hâris el-Muhâsibî, er-Ri'âye,

-Hücvîrî, Keşfü'l-mahcûb,

-İbn Fûrek, el-İbâne 'an turuki'l-kâsıdîn,

-İbn Kayyim el-Cevziyye, Medâricü's-sâlikîn,

-İbn Sevdekîn, Vesâ'ilü's-sâ'il, Kitâbü'n-Necât,

-İbn Arabî, Fütûhâtü'l-Mekkiyye, Fusûsü'l-hikem, Kitâbü'l-Ma'rife, Meşâhidü'l- esrâr,

-İbnü'l-Kayserânî el-Makdisî, Safvetü't-tasavvuf,

-İmam Ahmed b. Hanbel, Kitabü'z-Zuhd'ü,

-İmam Gazzâlî, İhyâ'ü 'ulûmi'd-dîn,

-Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî, Mesnevî,

-Mu'âfâ b. 'İmrân el-Mevsılî, Kitabü'z-Zühd

-Sadreddîn Konevî, Miftâhu'l-gayb, el-Fükûk,

-Sehl et-Tüsterî, Risâle fi'l-hikem ve't-tasavvuf,

-Şehâbeddin es-Sühreverdî, 'Avârifü'l-ma'ârif,

-Seyyid Mustafa Râsim Efendi, Tasavvuf Sözlüğü-Istılâhât-ı İnsân-ı Kâmil,

-Mahmud Cemâleddin el-Hulvî, Lemezât-ı Hulviyye ez Lemeât-ı Ulviyye,

-Abdürrezzâk Kâşânî, Sufilerin Kavramları-Islahatu's-Sufiye,

-Seyyid Şerif Cürcânî, Ta'rifât Tasavvuf Istılahları,

Bunların yanı sıra Hicir III. asırdan itibaren tasavvuf ehlinin faziletlerini, hikmetli sözlerini bir araya getiren tabakât eserleriyle, aynı bağlamda yazılmış sûfîlerin hayat hikâyelerini, tasavvufî hâl ve makamlarını, terbiye tarzlarını ihtiva eden menâkıbnâmeler de irfanî bilgi ile ıstılahı beslemişlerdir. Bunların en meşhurları ise Sülemî'nin Tabakâtü's-sûfiyye'si, Ebû Nuaym el-İsfahânî'nin Hilyetü'l-evliyâ'sı, Ferîdüddîn Attâr'ın Tezkiretü'l-evliyâ'sı ile Abdurrahmân Câmî'nin Nefâhatü'l-üns'üdür. (Geniş bilgi için bkz: TDV DİA, Tasavvuf maddeleri)