Erken bir 'aslan sosyal-demokrat' olarak Naci Çelik, kaleminin keskinliği, kitabın ortasından konuşma cesaretinin yüksekliği nedeniyle, kimi görüşlerinde slogana fazla yaslanmış olsa da konumuz bağlamında ilginç tespitlerde bulunmuştur. Bu yazımda onlardan birkaçını naklettikten sonra edebiyat ve sekülerleşme konusunu kendi bakış açımla ele almayı sürdüreceğim.

Naci Çelik diyor ki:

"Batıcılığın bizim hayatımıza yaramadığı gözden kaçıyordu. Başkalaşan, devrim adıyla ulusal kültürü baltalayan her hareket ardı sıra bir yığın çıkmazı getiriyordu. Romancılarımız çıkmazları görüyorlar, eleştiriyorlar, çıkmazların kökenine inmiyorlardı. En başta, ilke olarak kabullenilmişti bir defa Batıcılık. Dar görüşlülük, çıkmazların toplandığı odak noktasına açamıyordu açısını. Üstelik Batıcılığa karşı çıktıklarındaromancılık dünyaları yıkılacaktı, İyisi mi Batıcılığa dört elle sarılıyorlardı. Doğu'yla Batı arasında gezinmeler, bunalmalargenellikle Batıcılığın bir gün yerleşeceği sanısını taşıyordu. Zaten bizce mesele Doğu-Batı karşıtlığında değil, Osmanlı-Batı yanılgısındadır." (s. 21-22)

" Halide Edip Adıvar 'çağdaş Batı uygarlığı düzeyine' erişmesi istenen 'modern Türkiye'de' Batılı kadın örneği olarak da ün kazanır. Kurtuluş Savaşı'na katılışı, özgürlük uğruna didinir görünmesi bu romancıyı Cumhuriyet döneminde ilk adlar arasına sokar. Türkiye'nin 'küçük Amerika' olması için Amerikan mandacılığına tapan Halide Edip(in), romanlarında () 'cıbıl kız'ın yaralarını, berelerini zengin ve iyi yürekli Amerikalı merhemler. () (s.38)

"(Halide Edip) Amerikan hayranlığını, erkeğe baş eğmeyen kadın tipini bütün romanlarına -yolunu yordamını bulup- sokuşturur. Zaten bütün Cumhuriyetçiler gibi kadın-erkek eşitliğinden kavradığı da ekonomik özgürlük değil; dik başlı, şımarık, kolejli, balıkçılık yapmayı sosyetik 'şoför Nebahat' olup marifet sayan () türetilmiş burjuva kızlarının davranışlardır." (s.38)

"Kişisel gerçeğiyle toplumsal gerçeği her fırsatta birbirine karıştıran Yakup Kadri de tutarsızlıkta Halide Edip'i aratmaz. (s.39)

"Yakup Kadri romanlarında en büyük ahlaksızlığı evlilik dışı cinsel ilişkide bulunmada, toplum dışı cinsel eğilimlerde aramıştır. Seniha'nın ve Leyla'nın iğrenç kültür yozlaşması kokotluklarının sözde dramında yiter. Yani kuşaklar arasındaki gelenek ve görenek kopukluğu anlatılmak istenirken kendi iradeleriyle ou olan kızlara gözyaşı dökülür.

Peyami Safa, Yakup Kadri'nin görüşlerine Müslümanlığı da katarak daha geniş okur kitlesini ardında sürükler. Genç kızların giyinip bezenmeleri, makyaj yapmaları, erkeklerle dans etmeleri bir bölüğünün geneleve düşmesiyle sonuçlanır; bir bölüğü de uçurumun eşiğinden İslam dalına tutunup, sıkı sıkıya sarılıp, görmüş geçirmiş büyüklerinin ve inanmış sevgililerinin bilek güçleri sayesinde kurtulur." (s.54)