Türkçe sözlükteki en uzun maddelerden birisi de 'olmak'tır. Geçişsiz fiil ibaresi özellikle yer alır hemen önünde fakat ne geçişli ne de geçişsiz olması onun varlığını tam karşılamaz. Her dilde böylesi doğurgan, yaralı, açık, uçsuz bucaksız kelimeler mutlaka vardır fakat bizdeki 'olmak' öylesine halden hale salınır ki neredeyse başımız döner. Bir işin, bir eylemin gerçekleşmesiyle bir meyvenin ermesi, bir hareket ve işi değerlendirmeye tabi tutarken olumluluk diye kullanılmasıyla vakti karşılaması fakat bütün bunların ötesinde insanın ruhsal ve bedensel merhalelerini bile karşılaması şaşırtıcıdır. Diyeceğim kendimizden başlayarak çevremizi, dünü, bugünü nice nice durum ve olguyu onunla ölçüp tartabilir, içerdiği anlam imkanlarıyla yola koyulabiliriz. Arapçadaki 'kün' kelimesini tereddütsüz karşıladığı ve bu konuda hemen hiçbir tereddüte imkan vermediği hatırda tutulduğunda kökünün nereye dek gidebileceğini de fark ederiz. Hatta, Ortega Y Gasset bir yerde onu insan ile bütünler ve şöyle der 'İnsan olmuş olandır ve olan iyidir.' Oldu mu şimdi

Eğer bu sözü bir an rehber edinsek ve şöyle düşünsek bir yere çıkabilir miyiz İnsan olmuş olansa olanı da yaşayandır ve kendiliğinden olacak olanı da içerir. Felsefi duyuş ve antropolojik bilgi yedeğinde yürüdüğümüzde bu yorum elbette bir dizi problemi de içerir. Olmuş olan kadar olmayı sürdüren olacak olanın hükmünü tam yüklenebilir mi İnsanın olmuş olması onun niteliği yanında problemi diye de okunamaz mı Olmayı biz mutlak bir iyilik bilinci diye içimizde yaşatırken, olanları sonuçta varlığın yücelmesi ve hayatın değerlenmesi uğrunda da yorumlarken birden tökezleyip kalmaz mıyız Öyleyse olan üzerine düşünmek, kafa yormak bir gelecek meselesi değil midir Bir insanın içinde olmuş olanla olmayı sürdüren, olacak olana göz kırparken aynı şey bir toplum için de geçerli değil mi Geçmişten ders çıkarmak dedikleri şey bütünüyle bir 'olmak' sorgulayışı sayılamaz mı Bir toplum 'olmak' ereğini gerçekleştiremeyecekse niye var olsun ki

Bir yandan hareketli bir yandan inanılmaz derecede pasif bir karakteri var yaşadığımız toplumun. Bu karakter elbette kişilerden, onların yaşama şeklinden ve dünden bugüne süzlüp gelen zihniyet tasavvurlarından geliyor. Tanpınar içten bir sezişle 'Şark oturup beklemenin yeridir biraz sabrederseniz behemahal her şey ayağınıza gelir' der bir yerde. Fakat dünkü Şark'ın oluşu , olmayı beklemesinin bir mantığı vardı ve beklemek 'olmanın' cüzi değil ruhuydu. Sabır telakkisi uyuşukluğu değil eylem içindeki teslimiyeti karşılıyordu. Şimdi ise hareket diye gösterilen şeyin şuuru yok. Başı gitmiş horoz misali dönüp hareket ediyor sadece ve bu yönden olmuş olanın olmayı sürdürmesi olacak olana bir projeksiyon da tutuyor sanki! En azından son iki yüzyıllık maceramızı bu noktadan gözden geçirmek gerekiyor. Ah vahın ve duygusal reflekslerin ötesinde sağduyu ile yol almak şart.