Oyuncu, yönetmen ve seslendirme sanatçısı Haluk Bilginer'in bir röportajında, 100 küsur yıllık Türk sineması için "Türkiye sineması diyelim mi ona Türk sineması bana doğru gelmiyor" demesi ortalığı karıştırdı. Fodulluk olduğunu düşündüğüm bu açıklama, bazı televizyon kanalları ile yazılı ve sosyal medyaya adeta demir attı. "Fodulluk" derken kişinin bilgisini ve bulunduğu seviyeyi aşarak ileri-geri veya yukarıdan konuşması yani çalım satmasını kastediyorum. Haddini veya kendini bilmezlik de denebilir.¹
Böyle bakınca halk arasında bu türden sözler ve davranışlar için neden "artizlik" dendiği daha kolay anlaşılıyor. Niyetimiz Bilginer'i taşa tutmak değil, açıklamasının nedeni ve isabeti hakkında zihinsel bir alıştırma yapmaktır.
ZAMANLAMAYA DİKKAT!Bilginer'in bu açıklamayı 2013 yılında, kurumsal iletişim danışmanı Gökçe Güzel'e yaptığı ortaya çıktı². Ancak yeniden servis edildiği tarih çok manidar: 10 Kasım 2026. Kendisinin de yurttaşı olduğu devletin kurucusu, halkını ve ülkesini özgürleştirip kalkındıran ("Türk Devrimi diyelim ona"), dünyadaki mazlum milletlerin örnek aldığı M. Kemal Atatürk'ün ölüm yıldönümünde. Memleketin fon vurgunu olan gerçek gündemi değiştirilmek istenmiş veya zor durumda kalsın diye Bilginer tezgâha (komploya) getirilmiş olabilir mi Bilemeyiz ama suskun kalması söylediklerinin arkasında durduğunu gösteriyor.
Bilginer'in "Türkiye sineması" fodulluğunu yapmak için neden 60'ına merdiven dayayıncaya kadar beklediğini sorgularken, tesadüflere pek inanmayan benim dikkatimi bir şey çekti. Açık kaynaklarda yazılanlar doğru ise, Bilginer 2013 yılı itibarıyla henüz uluslararası bir ödül almamış. Ancak yazımızın konusu olan fodulluğunu takip eden yıllarda kendisine peşpeşe uluslararası ödüller verilmiş: Palm Springs Uluslararası Film Festivali'nde, Kış Uykusu filmindeki performansı (2015) ve Şahsiyet dizisindeki Agâh Beyoğlu karakteriyle Uluslararası Emmy'de en iyi erkek oyuncu ödülüne (2019) layık görülüyor. İlginç olan Bilginer'in 2014 Aralık'ında OT Dergisi'ne, Andımız'daki "Varlığım Türk varlığına armağan olsun" ifadesini doğru bulmadığını ısrarla belirtmiş olması.
İster istemez aklıma, 2006'da Nobel Edebiyat Ödülü alan yazar Orhan Pamuk'un yaptığı bir başka fodulluk geldi. Kendisi İsviçre'nin Das Magazin dergisine 2005 Şubat'ında verdiği bir röportajda, "Bu topraklarda (Türkiye) 30 bin Kürt ve 1 milyon Ermeni öldürüldü ve benden başka kimse bundan bahsetmeye cesaret edemiyor" demişti. Belli ki Türkiye'de bazı isimler, uluslararası ödüller almak için yurtdışına, ödül komitelerine antimilli mesajlar gönderiyor. Aklı başında hiç kimse bu mesajların işe yaramadığını söyleyemez.
YABANCILAŞMAKabaca "fırsatçılık" veya "çıkarcılık" demek olan oportünizm, 1970'li yıllarda solcu gençliğin sıkça kullandığı bir kavramdı. Marksist literatürde çok eleştirilen oportünizmin temelinde, mevcut koşulları bireysel çıkarlar için kullanma çabası yatar. Bir oportünisti betimleyen en önemli sözcük ilkesizliktir. Bu nedenle davranışları ile söylediklerinin başkalarına veya parçası olduğu topluma verdiği zararı umursamaz. Oportünizm her toplumsal sınıftan bireylerde farklı nedenle görülebilir. Bilginer'in topluma yabancılaşmasının, hali hazırdaki iktisadi konumundan ötürü özel yaşamını sınırlayıp kısıtlayacağını düşünmüyorum. Aynı durum elbette Pamuk için de geçerlidir.
KİMLİĞİN BİLEŞENLERİGündelik yaşamda sıkça karşılaştığımız "Kimsin" sorusuna verdiğimiz cevap kimliğimizdir. Bazen cevap sadece etnik köken, inanç, mezhep, politik görüş, meslek ve dahil olunan sosyal sınıf olur. Bazen de bunlardan birkaçı birden. İlk söylenen kimliğin en önemsenen bileşenidir ve çoklu kimlik beyanı bireyin düşünsel zenginliğine işaret eder.
Sınırları büyük oranda Misak-ı Milli'ye uygun çizilmiş Türkiye'ye adını veren, 11. yüzyıldan itibaren nüfusunun ezici çoğunluğunu oluşturan Türk insanıdır. Aynı sebeple Doğu Roma İmparatorluğu tarihçileri, 9 ila 12. yüzyıl arasında Macarların yaşadığı Karpat Havzası'na, "Türklerin ülkesi" anlamında Türkiye (Tourkia) demişlerdi. Her iki coğrafyada ezici çoğunluk dışında halklar da vardı. Bu halklardan insanlar o coğrafyaların nadide çiçekleri değil, ezici çoğunluk kadar asli unsurlardır.

13