Montaigne'in Denemeler adlı yapıtını her gördüğümde, çocukluğunu anlattığı "Eğitim ve Halk" bölümü gözümde canlanır: "Babam beni daha beşikteyken bir köylünün evine yollamış, orada süt emmişim, uzun süre o yoksul, gelişigüzel bir hayat içinde kalmışım."
Peki, bunun amacı neydi ocukların halkın ve doğanın içinde büyüyerek güçlüklerle baş etmeyi öğrenmeleri, küçük yaşta halkla bağ kurmaları, onun yaşamına ortak olmaları ve halkı tanımaları...
Montaigne, olgunluk dönemine geldiğinde pazardaki köylülerin konuşmalarındaki inceliği fark eder, onlara imrenir ve "Ah, keşke onlar kadar güzel konuşabilsem!" der. ünkü bir dil, hem halkın içinde yaşayarak hem de yazılı kaynaklardan öğrenilir.
Montaigne'in penceresinden kendi yaşamıma baktığımda, bu yolun sağlamlığını görüyorum. Yüzme öğrenmek isteyen, göle ya da denize girmelidir. İyi ki 18 yaşımda öğretmen olmuşum. 1963 yılında Ağrı'nın Tutak ilçesine bağlı ırpılı köyüne atanmışım. İlçenin 96 köyü arasında okul açılan 16. köy olan ırpılı'da, Cumhuriyet ışığının ulaştığı o okulda ilk öğrencilerimden ikisi öğretmen oldu.
Güçlükler bazen insanın öğretmeni olur. Güçlü kişilikler, insanın eğitiminde belirleyici rol oynar. Böyle bir eğitimden toplum da etkilenir ve ileriye doğru bir sıçrama yapar. Nitekim bizde de Köy Enstitülerinin ve Öğretmen Okullarının, özellikle köy çocukları ve kız çocukları için ayrı bir önemi vardır.
Öğrencilerine kişilik kazandıran bu okullara, başlangıçta her bölgede kız çocuklarının kolayca gidebildiğini söylemek mümkün değildir. Yıllar önce dinlediğim bir yaşam öyküsü beni derinden etkilemişti.
Kardeşlerin en büyüğü Köy Enstitüsünü bitirir ve köyüne öğretmen olarak atanır. Erkek kardeşleri ilkokuldan sonra eğitimlerine devam ederken kız çocuklarının önünde o yörede böyle bir olanak yoktur. Fatma ilkokulu bitirir ama okumaya devam etmek ister. Ağabeyi de onun okumasından, öğretmen olmasından yanadır. Babasına ve annesine danışmadan Fatma'yı kız öğretmen okulunun sınavına sokar. Fatma ilk sınavı kazanır. İkinci sınava hazırlanması gerekir. Ağabeyi onu başka bir ile götürür. Fatma orada da sınava girer ve kazanır.

14