İran savaşının jeopolitik etkileri - Nejat Eslen

Uluslararası ilişkilerde devletler ulusal çıkarlarının korunmasını ve geliştirilmesini amaçlar. Ulusal çıkarlar, devletin uluslararası ortamdaki refah ve güvenlik ile ilgili istekleri ve gereksinimleridir. ıkar çatışmalarında eğer yaşamsal önemde çıkarlar tehlikeye girmiş ise askeri güç kullanılabilir. Hangi çıkarın yaşamsal çıkar olduğuna, çıkarın hangi şiddette etkilendiğine ve askeri gücün kullanılmasına siyaset karar verir.

Savaş stratejisi hazırlanmadan önce siyaset, bu savaştan beklediği siyasi hasılayı yani savaşın siyasi amacını açıkça belirtmelidir. Siyasi amaç, etkilenen yaşamsal çıkar ile ilgilidir. Askeri gücü kullanan general ise uygulayacağı stratejide, elde edildiğinde siyasi amacı sağlayacak askeri hedefleri tanımlamaktan ve bu hedefleri elde etmekten sorumludur.

Askeri gücün kullanılmasında uygulanan yöntem ise askeri hedeflerin elde edilmesini ve siyasi hasılanın sağlanmasını garanti etmelidir. Ayrıca, savaştan elde edilecek siyasi hasıla, savaşın bedeline değer olmalıdır.

Savaştan beklenen siyasi amacı, bu amacı sağlayacak askeri hedefleri ve uygulanacak stratejik yöntemi belirlemeden hiçbir ülke savaşı başlatamaz, başlatmamalıdır.

IKAR DEĞİL ÖNYARGI ODAKLI STRATEJİ

İran savaşında ABD yönetimi stratejinin bu kurallarını açıkça çiğnemiştir. ünkü İran, hiçbir zaman ABD'nin güvenlik çıkarlarını tehdit edecek yeteneklere sahip olmamıştır. ünkü, ABD'nin İran savaş stratejisi çıkar odaklı değil, önyargı odaklıdır. Bu nedenle de ABD'nin İran savaşı stratejisi rasyonel değildir. ABD Başkanı Donald Trump bu nedenle İran savaşının siyasi amacını tanımlamakta zorlanmış, bu konuda farklı zamanlarda farklı ve çelişkili açıklamalar yapmak zorunda kalmıştır.

Nitekim, 17 Mart 2017 tarihinde istifa eden ABD Ulusal Terörle Mücadele Direktörü Joe Kent, istifa mektubunda savaşın ulusal çıkarlar dışında geliştiğini belirterek "İran, ulusumuza yönelik yakın bir tehdit oluşturmuyordu. Bu savaşa İsrail'in ve onun Amerika'daki güçlü lobilerinin baskısı sonucu sürüklendiğimiz açıktır." ifadesinde bulunmuştur. Bir başka ifade ile bu savaşta ABD askeri gücü İran'a karşı, ulusal çıkarları gereği değil, yani rasyonel bir gerekçe nedeni ile değil, önyargılı lobilerin etkisi, belki de baskısı nedeni ile kullanılmıştır ve bu durum stratejik skandaldır. Ve bu durum, hem Amerikan halkı hem düşüşteki ABD devleti ve hem de dünya barışı için ciddi tehlike kaynağı oluşturmaktadır.

ABD'NİN KRONİK SORUNLARI

İran savaşının küresel ve bölgesel jeopolitik etkileri olacaktır. Bu savaşta ABD'nin askeri gücündeki kısıtlamalar ve hassas taraflar şimdiden anlaşılmıştır. İran Hürmüz Boğazı'nı kapatarak ciddi küresel etkiler üretebilmiştir. Ukrayna savaşı ile birlikte İran savaşı Orta Koridor'un önemini artırmıştır. En önemlisi Atlantik İttifakı bu savaş ile büyük yara almış, düşüşteki ABD yalnızlaşmıştır.

İran savaşı ABD'nin düşüşünü hızlandıracaktır. Zaten ABD küresel liderliğini tehdit eden kronik sorunlar ile karşı karşıyadır. ABD, Avrasya kıtasında kendisine rakip olabilecek güçlerin ve koalisyonların oluşmasını önlemeyi jeopolitik amaç olarak benimsemiş olsa da bu amacını gerçekleştirememiş, özellikle de in'in yükselişini önleyememiştir.