Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinde bulunan Girne Amerikan Üniversitesi'nden İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi İngilizce programına Ekrem İmamoğlu tarafından 1990 yılında yapılan yatay geçişin, Yükseköğretim Kurulu kararlarına ve mevzuatın aradığı şartlara aykırı bir biçimde gerçekleştiğinden bahisle ''yokluk'' ve ''açık hata'' bulunduğu gerekçesiyle yatay geçiş işlemi ile mezuniyet ve diplomasının iptaline ilişkin işlemin iptali istemiyle açılmış ve 26.01.2026 günü İstanbul 5.İdari Mahkemesi'nin 26.01.2026 tarih, 2025/850 esas ve 026/114 karar numaralı gerekçeli kararı üzerinde tartışılması gerekenlere tekrar bakalım.

Ekrem İmamoğlu, 1990 yılında, KKTC Girne Amerikan Üniversite'sinin(GAÜ) öğrencisi olarak İstanbul Üniversitesi (İÜ) İşletme Fakültesi'nin 27.06.1990 tarih ve 22 sayılı kararıyla 1990- 1991 öğretim yılı için 30.07.1990 tarihli Milliyet gazetesinde yayımlanan Yatay Geçiş ilanında belirtilen başvuru şartlarına uyduğunu görmüş ve ilanda belirtilen belgeler ile (transkrip, dönem derecesi vb.) başvuru dilekçesini zamanında vermiş, dilekçe 29.08.1990 gün/2607 sayı ile kabul edilmiştir. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Yönetim Kurulu'nca kurulan Yatay Geçiş Komisyonu, Mahkemenin de belirttiği gibi YÖK tarafından çıkarılan 21 Ekim 1982 tarih ve 17845 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmış Yükseköğretim Kurumları Arasında Önlisans ve Lisans Düzeyinde Yatay Geçiş Esaslarına İlişkin Yönetmeliğin 11. maddesinin değişik 7 Mart 1990 tarih ve 20454 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmış Yükseköğretim Kurumları Arasında Önlisans ve Lisans Düzeyinde Yatay Geçiş Esaslarına İlişkin Yönetmeliğin bir maddesinde değişiklik yapılmasına dair yönetmeliğin 1. maddesi (11. madde) kapsamında değerlendirilmiş (yani 1982 yılında YÖK tarafından yayınlanmış Yatay Geçiş Yönetmeliğine göre işlem yapılmış) ve kabul koşullarını yerine getirdiği fakültede alınan derslerin eşdeğer olduğu komisyonca uygun bulunmuş ve İÜ İşletme Fakültesi İngilizce Bölümüne kaydı yapılmıştır. Hatta komisyon tarafından İÜ İşletme Fakültesi'nde 2. sınıftan alması gereken bir-iki ders olduğu belirtilmiş, 3.sınıfa devam ederken alttan ders alma yükümlülüğü de öngörülmüştür.

Öğrenci alttan bu dersleri de alarak yükümlülüğünü yerine getirmiştir.

5.İdari Mahkemesi kararında sıkça dillendirilen bir konu var: Not ortalaması... GAÜ İşletme Fakültesi'nin o dönem en yüksek notu 4 ve İmamoğlu'nun not ortalaması ise 2.50'dir. İÜ İşletme Fakültesi'nin en yüksek notu ise 100 idi. Matematiksel olarak hesaplanırsa 4 üzerinden 2.50 olan notu 100 üzerinden 62.5'e tekabül ettiği görülür ve ilanda belirtilen 60 ortalaması şartına uygunluğu açıktır.

GAÜ ilk kuruluş belgesinde, University College of Northern Cyprus (UCNC) unvanının kullanarak University of South Eastern, Washington ABD üniversitesinin afiliye kampüsü olarak anlaşma yapıldığı görülür. Yani bu ilk özel üniversite ABD'de tanınan ve denkliği olan bir ABD üniversitesinin kampüsüdür. Tıpkı ODTÜ'nün 1973'te Gaziantep'te kurduğu "ODTÜ Gaziantep Yerleşkesi Mühendislik Fakültesi" gibi. Bu kampüsün daha sonra Gaziantep Üniversitesi'ne dönüştüğü gibi GAÜ de aynı şekilde Washington South Eastern University'nin kampüsü olarak kurulmuştur.

KKTC yurt dışı olarak kabul edilse bile "tanınırlık" ile "denklik" konusuna bir de Washington South Eastern University'nin kampüsü gözü ile yani bir Amerikan üniversitesi olarak bakılırsa tanınırlık konusu zaten ortadan kalkacaktır. Kaldı ki o dönemde ne tanınırlık ne de denklik konuları hakkında YÖK'ün yasal bir yaptırımı yoktu. Ayrıca bu konuda üniversitelerin uyacağı koşullar ne de yasal hüküm vardı, ne de gündemde idi. Bu konular ile ilgili yasal prosedürler ne zaman tartışılmaya ve uygulanmaya başlanmış onların hepsini daha önceki yazılarımdan inceleyebilirsiniz. (Bkz. "İptal edilen diploma, üniversite ve hukuk", Cumhuriyet, 26.04.2025 )

TANINIRLIK VE DENKLİK KONUSU

Peki 36 yıl önce İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi yönetimi neler yapmış

İdari Mahkeme, 27.06.1990 tarih ve 22 sayılı İşletme Fakültesi Yönetim Kurulu kararına istinaden yatay geçiş ilanının 30.07.1990 tarihli Milliyet gazetesinde yayımlandığı ve ilanda yatay geçiş için son başvuru tarihinin 14.09.1990 olarak belirlenmesine rağmen 12.09.1990 tarihinde yatay geçişlere karar verilerek ilan edilen tarihten önce yatay geçiş işlemlerinin sonlandırıldığı, başvuruların ilana aykırı olarak sonlandırıldığı, kontenjan artışları vb. yaptığı resmi idarenin/otoritenin açık hata yaptığını belirtmektedir.

Mahkeme tarafından o dönemin yönetim kurulu üyeleri dinlenmiş, onların görüşleri alınmış mıdır Bu konuda tam bir ayrıntı gözlenmemektedir. Kaldı ki Yatay Geçiş düzenleme ilanı, öğrenci kabulü, hangi üniversitelerden yatay geçiş yapılacağı, kontenjanın üniversitelere göre belirlenmesi kontenjan azaltma, çoğaltma, ikinci ilan yapma/ yapmama yetkisi yasal olarak (1982'de çıkarılan yönetmelik gereği) tamamen Fakülte Yönetim Kurullarının yetkisindeydi.

Tüm bunlara rağmen Mahkemenin hukuki olarak belirttiği ve "açık hatalar" olarak yorumladığı konuların hepsi resmi otoriteyi (fakülte ve üniversite) bağlar. Başvuru yapmış hiçbir öğrenciye yükümlülük getirilmesi hukuken mümkün değildir. Mahkeme heyetinin burada verdiği bazı örneklerin bu konular ile ilgisi olmadığı gibi yeni gelişen "nörohukuk" anlayışı ile onarıcı adalet sistemine de ters düşmektedir. Yasal olarak bu konular YÖK'ü üniversiteleri ve fakülteleri bağlamaktadır.

YURT DIŞI MI, YURTİİ Mİ

36 yıl önce yatay geçiş ile ilgili 21.10.1982 tarih ve 17845 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Yükseköğretim Kurumları Arasında Önlisans ve Lisans Düzeyinde Yatay Geçiş Esaslarına İlişkin Yönetmeliğin 2.3.5.8.maddelere uygunluğu var, yalnızca not ortalaması konusu gündeme gelmiş. Ekrem İmamoğlu'nun notu GAÜ İşletme Fakültesi en yüksek not 4 üzerinden 2.50'dir. Bu ortalama ile geçerliliği ve sıralamaya gireceği açıktır (yukarıda belirtilmiştir). Ayrıca burada verilecek olan karar KKTC'nin yurt dışı mı yurt içi mi sayılmasıdır ki bu duruma mahkeme kararlarında yurtdışı olarak izlense de "yurtiçi/yurtdışı" mı sayılmalı tartışılmasına hiç yer verilmemiştir. O dönem "Yavru Vatan" olarak isimlendirilen KKTC'ninde bir tek üniversite varken Girne Amerikan Üniversitesi ikinci bir üniversite olarak açılmış görünüyor. Ekrem İmamoğlu'nun yatay geçişine kadar Kıbrıs'tan yalnızca Doğu Akdeniz Üniversitesi'nin tanındığı söylenmektedir. Bu duruma tanınırlılık demek O dönemlerde tanınırlık ile ilgili bir yasanın olmaması nedeni ile doğru bir yaklaşım değildir. Kıbrıs'ta bilinen tek üniversite demek daha doğru bir yaklaşımdır. GAÜ'den ilk olarak yatay geçişler Ekrem İmamoğlu'nun geçiş dönemine rastgelmiştir. Yıllarca özellikle o dönemlerde Yavru Vatan deyimi ile "yurtiçi" mi "yurtdışı" mı Olarak bu söylemin tartışılması 2020/2021 de koronavirüs pandemisi dönemi Yurtdışı Yatay Geçişler ile açığa çıkmış ve Kıbrıs'ın Yurtiçimi Yurtdışı mı olduğu kavramı tartışmaya açılmıştır (bknz; Bkz. Pervin Kaplan, Yatay geçişte KKTC üniversiteleri 'yurtdışı' sayılacak mı, 30.05.2020 ). Burada görüleceği gibi ilk olarak tartışma 2020 yılında yapılmış ve bu tartışma baz alındığında KKTC'nin 2020'ye kadar yurt içi olarak kabul gördüğünü anlamamak mümkün değildir.

Öyleyse 36 yıl önce tanınırlığın yasal bir durum olmadığı bildiği halde temcit pilavı gibi konu işlenmektedir. KKTC'nin yurt içi olarak kabul edilmesi dolayısıyla hem kontenjan sorununun hem de tanınırlık meselesinin bu belge ışığında ortadan kalktığını görebiliriz.

Ayrıca mahkeme heyeti, bazı üniversitelerin YÖK'e başvuru yaptığını, bazı ülkelerden yatay/ dikey geçiş yapmak isteyen öğrencilerin olduğunu, bunun yasalara uygun olup olmadığının sorulduğuna işaret etmiş ve şu karara varmış: "...bu örneklerden de görüleceği üzere üniversiteler ile Kurul (YÖK) arasında tanınırlık sorgusu ve bilgisinin yerleşik bir uygulama ve zorunluluk arz ettiği, bu hususun ise herkesçe (işlemin tarafları ve muhataplarınca) malum olunan bir bilgi olduğu sonucuna varılmaktadır."

Mahkeme heyeti birkaç üniversiteyi örnek göstermiş. O dönem var olan 72 üniversitenin hepsi yatay/dikey geçiş yapmaktadır. Yasal olarak üniversitelerin yetkisinde olan bu konunun YÖK'e sorulması bir noktada üniversiteleri bağlar. Öğrenciler ile ilgisi bulunmamaktadır. Ayrıca yasa ve yönetmelikler gereği üniversitelerin YÖK'e sorma yükümlülüğü, ne yerleşik olarak ne de işlemin tarafları ve muhataplarınca zorunluluk olarak yoktur. İsteyen üniversitenin sorması diğer üniversiteleri bağlayamaz.

HATANIN NEDENİ

Bir diğer önemli konu ise "yokluk" ve "açık hata" hükmünün mahkeme heyetince öğrenciye rücu edilmesidir. Mahkeme heyetinin öğrencilere rücu ettiği kararı; "Girne Amerikan Üniversitesi'nin YÖK tarafından tanınmadığının herkesçe bilinmesi ve Girne Amerikan Üniversitesi'nden geçiş yapan herkesin öğrenci kütüğüne Doğu Akdeniz Üniversitesi'nden geçtiğine dair tutulan kayıt nedeniyle usulsüzlüklerin bilinçli, sistematik ve toplu şekilde yapıldığı, emsal olarak gösterilen yargı kararlarının dava konusu somut uyuşmazlıkla örtüşmediği, tüm bu sebeplerle yatay geçiş kararının ve karara dayalı olarak elde edilen mezuniyet ve diplomanın yokluk ve açık hata gerekçeleriyle geri alınmak suretiyle" iptal edilmiştir.

Mahkemenin bu kararına istinaden Ekrem İmamoğlu'nun başvurusunu ve durumunu ele alırsak; 1990 yılında İÜ İşletme Fakültesi'nin yurt dışı (2. sınıf) yatay geçiş ilanı üzerine ilanda belirtilen belgeleri (başvuruda istenen belgeler, transkrip, dönem derecesi vb.. ayrıca kontenjan yasal olarak fakülte yönetim kurulunca belirlenirdi) başvuru dilekçesine ekleyerek İÜ İşletme Fakültesi Dekanlığı'na vermiştir. Dilekçe, 29.08.1990 gün/2607 sayı ile kabul edilmiştir.