Doğum; ailenin heyecanla beklediği bebekle ilk karşılaşması, çoğu zaman sevinç, umut ve yeni bir başlangıç duygusuyla anlatılır. Bu anlatıda anne, mutlu olması gereken, içgüdüleriyle yolunu bulan ve tüm zorlukların üstesinden gelebilecek biri olarak konumlanır.

Oysa doğum, yalnızca bir bebeğin değil; aynı zamanda bir öznenin, bir kimliğin, bir ruhsal düzenin yeniden doğduğu -ve sarsıldığı- bir eşiktir. Doğum sonrası (postpartum) depresyonu anlamak için bu eşiğe biraz daha yakından bakmak gerekir.

Doğum sonrası depresyon, doğumdan sonraki haftalar ya da aylar içinde ortaya çıkan; çökkünlük, yoğun suçluluk duyguları, yetersizlik hissi ve zaman zaman bebeğe yabancılaşma gibi deneyimlerle seyreder. Bu dönemde anne, kendi çocukluğuyla, kendi annesiyle ve bilinçdışıyla yeniden karşılaşır. Anne-çocuk ilişkisi yalnızca bugüne ait değildir; geçmişten taşınan izlerle örülüdür.

RUHSAL AIDAN DA İZLENMELİ

Yeterince iyi anne* olmak, kusursuz olmak değil; bebeğin ihtiyaçlarına yeterince ve zamanında yanıt verebilecek kadar orada olabilmektir. Ancak postpartum depresyonda bu "orada olabilme" kapasitesi geçici olarak askıya alınır.

İlginçtir ki Anadolu kültüründe, modern psikoloji terimleri ortaya çıkmadan önce de doğum sonrası dönemin korunması gerektiğine dair güçlü bir sezgi vardır. "Lohusa yalnız bırakılmaz" ya da "Kırkı çıkmadan ışık söndürülmez" gibi uygulamalar, annenin kırılganlığına verilen kültürel yanıtlar olarak düşünülebilir. "Al basması" anlatıları da doğum sonrası yaşanan çökkünlük ve yabancılaşma deneyimlerinin sembolik bir ifadesi olarak okunabilir.

Günümüzde bu dönemin desteklenmesi daha çok bireysel imkânlara ve yakın çevreye bağlı kalabilmektedir. Oysa doğum sonrası süreç, yalnızca fiziksel değil ruhsal açıdan da izlenmesi gereken bir dönemdir.

Basına yansıyan ve annenin bebeğine zarar verdiği vakalar çoğu zaman "canilik" başlığı altında ele alınır. Oysa bu tür olayların bir kısmında, nadir ama ağır seyreden postpartum psikoz tablosu bulunur.

Postpartum depresyonda anne acı çektiğinin farkındadır; yardım arayışı içindedir ve gerçeklikle bağı korunmuştur. Postpartum psikozda ise tablo daha ağırdır: Düşünce ve algılarda kopmalar ortaya çıkabilir, gerçeklikle bağ zayıflar. Bebek, annenin zihninde tehdit edici ya da "kurtarılması gereken" bir nesneye dönüşebilir. Bu durumlar acil müdahale gerektirir.

BEBEĞİN BAKIM YÜKÜ PAYLAŞILMALI

Bebeğini sevmekte zorlanmak, pişmanlık hissetmek ya da kaçma isteği duymak doğum sonrası dönemde sanılandan daha yaygındır. Bu duygular bastırıldıkça değil, konuşulabildikçe yatışır. Anneye sürekli sütünün yeterli olup olmadığını sormak, bakım üzerinden eleştirmek ya da öğretici bir dille yaklaşmak çoğu zaman yetersizlik hissini artırır. Annenin denetlenmekten çok desteklenmeye gereksinimi vardır.

Bu noktada babanın da bebeğin bakım yükünü gerçekten paylaşması, anneyi duygusal olarak desteklemesi gerekir.