Bugün Suriye'de Kürtler özelinde olanları daha iyi anlayabilmek için biraz geriye gitmekte ve yakın tarihte Irak'ta yaşanan olaylara bakmakta yarar var.

ABD ve İsrail'e olan güvenleri konusunda düş kırıklığı yaşayan Kürtlerin aynı durumu yıllar öncesinde de yaşadıklarını unutmamak gerekir. Olayların politik taraflarının arkasında neler olduğunu, hangi devletin gerçekte hangi çıkarının peşinde koştuğunu bilmek şu an için zor ancak suçsuz, günahsız insanlara uygulanan vahşetin hiçbir gerekçesi, hiçbir açıklaması olamaz. Geçmişte yaşanan tarihsel olgulara baktığımızda aslında devletlerin kendi çıkarları doğrultusunda izledikleri politikaların bedelini ne yazık ki hep suçsuz halklar ödemiştir.

IRAK'IN KUZEYİNDE DEVLET KURMA İSTEĞİ

1932'de Irak bağımsız olduktan sonra Molla Mustafa Barzani liderliğindeki Kürtler Irak'ın kuzeyinde bir Kürt devleti kurma talebinde bulunmuştur. Bölgedeki en güçlü Nakşibendi ailelerinden birinin mensubu olan Mustafa Barzani'nin ağabeyi Şeyh Ahmet Barzani -ki kendisi tarikatin lideriydi- İngiliz destekli Irak hükümeti ile çatıştıktan sonra yenilgiye uğrayınca beraberindeki aile üyeleri ve peşmerge güçleri ile birlikte Türkiye'ye sığınmıştır. Mustafa Barzani'nin kendi açıklamalarında o dönemde Türkiye, İngiltere ve Irak arasındaki iyi ilişkiler nedeniyle Türkiye'de asılmayı veya iade edilmeyi beklediklerini ancak Türkiye'de bekledikleri sonun gerçekleşmediğini ve Mustafa Kemal'in kendilerinin himaye edilmesini emrettiğini bizzat dile getirmiştir. 1933 yılında Irak'ta genel af ilan edilmesinin ardından geri dönmüşlerdir. Süleymaniye'de sürgünde bulunan Barzani 1943'te kaçarak kendi bölgesine dönmüş ve yeniden eylemlere başlamıştır.

1946'da Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'nin (SSCB) işgalindeki İran'da 11 ay sürecek bir Mahabad Cumhuriyeti kurulunca 10 bin silahlı aşiret mensubuyla birlikte Irak'ı terk ederek Mahabad'a geçti. SSCB'nin ertesi yıl İran'ın kuzeyinden çekilmesi üzerine Tahran yönetimi Kürt devletini ortadan kaldırdığı için Irak'a dönen Barzani, burada tutunamayarak 1947'de 500 peşmergeyle birlikte SSCB'ye sığındı.

AYAKLANMA, SOĞUK SAVAŞ VE REKABET

1958'de Irak'ta gerçekleşen darbe sonrası başa geçen Abdülkerim Kasım yönetimi başlangıçta Kürtlere yönelik ılımlı bir politika izlemiş ve Mustafa Barzani'nin sürgünden dönmesine izin vermiştir ancak zamanla vaat edilen özerkliğin verilmemesi ve Arap milliyetçiliğinin yükselmesi ile 1961 sonlarında silahlı çatışmaların fitili ateşlenmiştir. atışmalarla geçen yaklaşık on yılın ardından 11 Mart 1970'te Irak hükümeti o dönemde iktidara gelen Baas Partisi ve Saddam Hüseyin ile Kürtler arasında tarihi bir anlaşma imzalandı; bu anlaşmayla Irak'ın kuzeyinde bir özerk bölge kurulması öngörülüyordu.

Ancak bu balayı dönemi uzun sürmedi; Kerkük'ün statüsü ve petrol gelirlerinin paylaşımı konusundaki anlaşmazlıklar 1974'te savaşın yeniden başlamasına neden oldu. Bu ayaklanma yalnızca yerel bir mesele değil, Soğuk Savaş dinamikleri ile iç içeydi. Barzani hareketi bu süreçte İran şah rejimi, ABD ve İsrail'den lojistik ve askeri destek aldı. İran'ın amacı bölgesel rakibi olan Irak'ı zayıflatmaktı. 6 Mart 1975 tarihinde Irak ve İran arasında Cezayir'de bir sınır anlaşması imzalandı. Bu anlaşmaya göre Irak, Şattülarab'ın tam ortasından geçen Thalweg derinlik çizgisini sınır olarak kabul etti ve su yolunun yarısını İran'a bıraktı. Bunun karşılığında İran, Irak'ın içişlerine karışmayı ve Kürtlerin ayaklanmasına verdiği tüm desteği sonlandırdı.