Türkiye, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ni (AİHS) 1954'te onaylamış, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne (AİHM) bireysel başvuru hakkını 1987'de tanımıştır. Mahkemenin zorunlu yargı yetkisini ise 1990'da kabul etmiştir.

Anayasa ve tarafı olduğumuz uluslararası sözleşmeler ışığında; Av. Şerafettin Can Atalay, Gezi davasında yargılanmış, önce beraat etmiş ancak beraat kararının istinafta bozulması üzerine İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi'nce, Can Atalay ve Tayfun Kahraman, Mine Özerdem ve iğdem Mater Utku'ya,"hükümeti ortadan kaldırmaya teşebbüse yardım etmek"ten on sekizer yıl hapis cezası ve tutuklanmalarına karar verilmiştir. 14 Mayıs 2023 genel seçimlerinde Türkiye İşçi Partisi'nden milletvekili seçilen Can Atalay, Meclis'e girmeye hak kazanmış ancak Yargıtay 3.Ceza Dairesi'nin 28.09.2023'te suçun dokunulmazlık kapsamında olmadığını belirterek verilen cezayı onaması üzerine karara karşı Anayasa Mahkemesi (AYM)'ne gidilmiştir.

AYM, konuyu görüşerek "seçme ve seçilme hakkı", "kişi güvenliği ve hürriyeti hakkı" yönlerinden hak ihlâli olduğuna karar verdi. Ancak, Yargıtay 3. Ceza Dairesi, 03.01.2024'te, anayasanın 153/6. maddesi kapsamında uygulanabilecek bir kararın olmadığını belirterek AYM'nin kararına uyulmamasına karar verdi. Bunun üzerine, Atalay'ın milletvekilliğinin düşürülmesine yönelik Yargıtay kararı 30.01.2024'te TBMM Genel Kurulu'nda okundu. Ancak süreç burada bitmedi, Atalay bu karar aleyhine de AYM'ye başvurdu, yüksek mahkeme, Atalay'ın milletvekilliğinin düşürülmesinin "yok hükmünde" olduğunu belirterek Yargıtay 3.Ceza Dairesi'nin hak ihlali kararını uygulamamasının hukuki değerden yoksun olduğuna karar verdi. AYM'nin 01.08.2024'te Resmi Gazete'de yayımlanan hak ihlali kararı 16.04.2025'te Meclis'i yöneten TBMM başkanvekili tarafından TBMM Genel Kurulu'nda okundu; karar, önce Meclis'in internet sitesindeki tutanaklarda yer aldı ancak sonra çıkarıldı.

Bu arada AYM, Gezi davasında, şehir plancısı Tayfun Kahraman hakkında da hak ihlali ve yeniden yargılama kararı verdi. Ancak, İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi, Anayasa Mahkemesi'nin olağan kanun yollarında ele alınması gereken konularda inceleme ve değerlendirme yapamayacağına, AYM'nin bir temyiz ya da istinaf mahkemesi olmadığına hükmetti. Bu nedenle Tayfun Kahraman'ın infazının durdurulması, tahliyesi ve yeniden yargılanmasına yönelik talepleri reddetti. Böylece Yargıtay'dan sonra bir yerel mahkeme de AYM kararını tanımamış oldu.

2016'dan beri tutuklu bulunan Selahattin Demirtaş'ın yargılandığı Kobani davasından 16.05.2024'te karar çıktı ve 28 yıl hapis cezasına karar verildi. Yargısal aşamaların ardından dava AİHM'ye taşındı. AİHM, 08.07.2025'te açıkladığı kararında Demirtaş'ın "Kobani davasındaki tutukluluğunun siyasi saiklerle sürdüğüne" hükmetmiş ve derhal serbest bırakılması gerektiğini belirtmişti. Adalet Bakanlığı ise bu karara 8 Ekim'de, sürenin dolmasına bir gün kala itiraz etti. AİHM Paneli, yapılan bu itirazı değerlendirdikten sonra reddine karar verdi. Böylece, dokuz yıldır Edirne Cezaevi'nde tutuklu bulunan Demirtaş hakkındaki AİHM kararı kesin hüküm haline geldi. Selahattin Demirtaş'ın 08.07.2025'te kesinleşen AİHM kararı üzerine hemen serbest bırakılması beklenirken aradan geçen yaklaşık bir yıla rağmen hâlâ tahliye edilmemiştir. Demirtaş bu durumu, kısa süre önce kamuoyuna yansıyan bir açıklamasında "Cezaevine girişimiz ne kadar politikse çıkışımız da öyle olacaktır" diyerek değerlendirdi.

Gezi Parkı protestoları ile ilgili soruşturma kapsamında gözaltına alınıp tutuklanan Osman Kavala ise, 01.11.2017'den itibaren kesintisiz olarak Silivri Cezaevi'nde tutuklu bulunmaktadır. Bu süreçte hakkında birkaç kez beraat ve tahliye kararı verilen Kavala'ya, 25.04.2022'de İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi'nde görülen Gezi davası karar duruşmasında "hükümeti ortadan kaldırmaya teşebbüs"ten ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası verildi. Yargıtay kararı onadı. Bunun üzerine Osman Kavala davası da AİHM'ye taşındı. AİHM, ilk kararını 10.12.2019'da verdi. Mahkeme, bu kararında Türkiye'nin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (AİHS) özgürlük ve güvenlik hakkını düzenleyen beşinci maddesini ve haklara getirilecek kısıtlamaların sınırlanmasına ilişkin 18. maddesini ihlal ettiğine karar verdi. AİHM'nin kararında yargı makamlarının tutuklama kararı verirken ileri sürülen şüpheyi somut deliller ile gerekçelendirmediğine ve mevcut kanunları Osman Kavala'yı susturmak ve diğer insan hakları savunucularını caydırmak amacıyla kullandıklarına ve kararların bağlayıcılığı ve infazına ilişkin 46. madde bağlamında, Türkiye'nin Kavala'nın tutukluluğuna son vermek ve derhal serbest bırakılmasını sağlamak için gerekli tüm tedbirleri alması gerektiğine de hükmetti. Ancak, AİHM'nin bu kararı da uygulanmadı. Kavala, 18 Ocak 2024'te ikinci bir başvuru yaparak 10.12.2019 tarihli kararın ardından kendisine karşı alınan önlemleri AİHM önüne taşıdı. İhlal prosedürü ile ilgili süreç halen devam ediyor.